Αποξενωμένη Εργασία – Κάρλ Μαρξ

Η αλλοτρίωση του εργάτη σε σχέση του με τα προϊόντα της εργασίας του

Ο εργάτης, όσο περισσότερα αγαθά παράγει, τόσο φτηνότερο εμπόρευμα γίνεται. Η υποτίμηση του ανθρώπινου κόσμου αυξάνεται σε άμεση αναλογία με την αύξηση της άξιας του κόσμου των πραγμάτων. Η εργασία δεν παράγει μόνο εμπορεύματα, παράγει επίσης τον εαυτό της και τους εργάτες σαν ένα εμπόρευμα και γίνεται αυτό στην ίδια αναλογία που παράγει εμπορεύ­ματα γενικά.

Το γεγονός αυτό σημαίνει ότι το αντικείμενο που πα­ράγει η έργασια, το προϊόν της, αντιστρατεύεται την εργασία σαν κάτι αλλότριο, σαν μια δύναμη ανεξάρτητη από τον παραγωγό. Το προϊόν της εργασίας που ενσωματώθηκε κι απέκτησε υλική μορφή σ’ ένα αντικείμενο, είναι η άντικειμενοποίηση της εργασίας. Η πραγμάτωση της εργασίας είναι η αντικειμενοποίησή της. Στη σφαίρα της πολιτικής οικονομί­ας η πραγμάτωση αυτή της εργασίας εμφανίζεται σαν α­πώλεια τής πραγματικότητας του εργάτη, η αντικειμενικοποίηση σάν απώλεια και υποδούλωση προς το αντικείμενο και η ι­διοποίηση σαν αποξένωση, σαν αλλοτρίωση.

Εμφανίζεται τόσο πολύ η πραγμάτωση της εργασίας σαν απώλεια της πραγματικότητας που ο εργάτης χάνει την πραγματικότητά του ως το σημείο να πεθαίνει από την πείνα. Εμφανίζεται τόσο πολύ η αντικειμενοποίηση σαν α­πώλεια του αντικειμέυου, που ο εργάτης απογυμνώνεται λη­στρικά από τ’ άντικείμενα που χρειάζεται περισσότερο όχι μόνο για τη ζωή του, αλλά και για τη δουλειά του. Η εργασία η ίδια γίνεται ένα αντικείμενο που μπορεί να το προ­μηθευτεί μόνο με τεράστια προσπάθεια και με σπασμωδικές διακοπές. Εμφανίζεται τόσο πολύ η ιδιοποίηση του αντικειμένου σαν αποξένωση, που όσο περισσότερα αντικείμενα παράγει ο εργάτης τόσο λιγότερα μπορεί να κατακτήσει και τόσο περισσότερο πέφτει κάτω από την κυριαρχία του προ­ϊόντος του, του κεφαλαίου.

Όλες αυτές οι συνέπειες περιέχονται σ’ αυτό το χαρα­κτηριστικό, ότι η σχέση του εργάτη προς το προϊόν της εργασίας του είναι σχέση προς ένα ξένο αντικείμενο. Γιατί είναι φανερό οτι, σύμφωνα μ’ αύτη την τοποθέτηση, όσο περισσότερο ο εργάτης, πιέζει τον εαυτό του στη δουλειά, όσο πιό ισχυρός γίνεται ο ξένος αντικειμενικός κόσμoς πoυ φέρvει ύπαρξη υπεράνω του και ενάντια στον εαυτό του, τόσο πιό φτωχός γίνεται ο ίδιος και ο εσωτερικός του κόσμος και τόσο λιγότερο ανήκει στον εαυτό του. Το ίδιο συμβαίνει με τη θρησκεία. Όσο περισσότερο ο άνθρωπος εναποθέτει τον εαυτό του στο Θεό, τό­σο λιγότερο παραμένει ο εαυτός του. O εργάτης εναποθέτει τη ζωή του στο αντικείμενο,  αλλά τώρα η ζωή του δεν ανήκει σ’ αύτόν, αλλά στο αντικείμενο. Έτσι, όσο μεγαλύ­τερη είναι η δραστηριότητά του, τόσο λιγότερα αντικείμενα κατορθώνει να έχει στην κατοχή του. Όποιο κι αν είναι το προϊόν της εργασίας του, ο εργάτης δεν υπάρχει σ’ αύτό. Έτσι, όσο μεγαλύτερο είναι το προϊόν αυτό, τόσο λιγότερο ο εργάτης είναι ο εαυτός του. Η εξωτερίκευση του εργάτη στο προϊόν που παράγει σημαίνει όχι μόνο ότι η έργασία του γίνεται ένα αντικείμενο, μιά εξωτερική ύπαρξη, αλλά ότι υπάρχει έξω απ’ αυτόν, ανεξάρτητα απ’ αυτόν και ξένα πρός αυτόν, και αρχίζει να τον αντιμετωπίζει σαν μια αυτόνομη δύναμη, σημαίνει ότι η ζωή με την όποια προίκισε το αντικείμενο τον αντιμετωπίζει σαν εχθρικό και ξένο.

(…) Η αλλοτρίωση του εργάτη μέσα στο αντικείμενό του εκφράζεται σύμφωνα με τους νόμους της πολιτικής οικονο­μίας με τον ακόλουθο τρόπο: όσο περισσότερο παράγει ο εργάτης, τόσο λιγότερο πρέπει να καταναλώνει” όσες πε­ρισσότερες αξίες δημιουργεί, τόσο περισσότερο χάνει ο ίδιος την αξία του όσο περισσότερο τελειοποιείται το προϊόν του, τόσο περισσότερο παραμορφώνεται ο εργάτης. Όσο πιο πολιτισμένο το προϊόν του, τόσο πιο βάρβαρος ο εργά­της, όσο πιο ισχυρή η εργασία, τόσο πιο ανίσχυρος ο εργά­της όσο πιο βελτιωμένη η εργασία, τόσο πιο άβουλος και περισσότερο υπόδουλος στη φύση γίνεται ο εργάτης.

(…) Η εργασία, σίγουρα, παράγει θαύματα για τον πλούσιο. Για τον εργάτη, όμως, παράγει αποστέρηση. Παράγει παλάτια, αλλά μόνο τρώγλες για τον εργάτη. Μπορεί οι μηχανές ν’ αντικαθιστούν χειρονακτική εργασία, αλλά δεν παύουν να στέλνουν άλλους εργάτες πίσω σε βάρ­βαρους τρόπους δουλειάς και άλλους να τους μετατρέπουν σε εξαρτήματά τους. Η εργασία παράγει ευφυΐα αλλά επί­σης και ηλιθιότητα και αποβλάκωση για τους εργάτες.

Η αλλοτρίωση του εργάτη στην πράξη της παραγωγής, μέσα στην δραστηριότητα της παραγωγής της ίδιας. 

(…) Τι συνιστά την αλλοτρίωση της εργασίας; Πρώτο, το γεγονός ότι η εργασία είναι εξωτερική πρός τον εργάτη, δηλαδή δεν ανήκει στη βαθύτερη ύπαρξή του, ότι επομένως ο εργάτης δεν επιβεβαιώνει τον εαυτό του στην εργασία, αλλά αρνείται τον εαυτό του, νιώθει μίζερος και καθόλου ευτυχισμένος, δεν αναπτύσσει ελεύθερα την πνευματική του και φυσική του ενεργητικότητα. αλλά απονεκρώνει τη σάρκα του και καταστρέφει το πνέυμα του. Έτσι ο εργάτης, βρίσκει τον εαυτό του μόνο έξω από την εργασία του, την ώρα της εργασίας του αισθάνεται έξω από τον εαυτό του. Νιώθει άνετα όταν δεν βρίσκεται στη δουλειά του και δεν νιώθει άνετα όταν βρίσκεται στη δουλειά του. Έτσι η εργασία του δεν είναι εθελοντική, αλ­λά καταναγκαστική, είναι καταναγκαστική εργασία. Για το λόγο αυτό η εργασία δεν είναι η ικανο­ποίηση μιας ανάγκης, άλλά ένα μέσο να ικανοποιήσει ανάγκες έξω από αυτήν.

Η αλλοτρίωση του εργάτη ως αυτο-αλλοτρίωση

Ο άνθρωπος είναι μία ειδολογική ύπαρξη, όχι μόνο ε­πειδή πρακτικά και θεωρητικά αυτός δημιουργεί το είδος — τόσο το δικό του όσο και τα άλλα είδη άλλων πραγμάτων— αντικείμενό του, αλλά επίσης και αυτό είναι ένας άλλος τρόπος για να πεις το ίδιο πράγμα, επειδή κοιτάζει τον έαυτό του σαν το παρόν, ζωντανό είδος, επειδή κοιτάζει τον εαυτό του σαν ένα καθολικό και γι’ αυτό ελεύ­θερο όν.

(…) ‘Ετσι η αποξενωμένη εργαοία μεταστρέφει την ειδολογική ύπαρξη των ανθρώπων, τόσο τη φύση όσο και τίς διανοητικές του ειδολογικές δυνάμεις σε μια ύπαρξη ξένη προς αυτόν και σε ένα μέσο της ατομικής του ύπαρξης. Αποξενώνει τον άνθρωπο από το δικό του σώμα, από τη φύση όπως υπάρχει έξω απ’ αυτόν, από τήν πνευματική του ουσία, την ανθρώπινη ουσία του.

Η αλλοτρίωση του εργάτη ως αποξένωση του ανθρώπου από τον άνθρωπο

Μια άμεση συνέπεια της αποξένωσης του ανθρώπου από το προϊόν της εργασίας του, τη ζωτική του δραστηριό­τητα, την ειδολογική του ύπαρξη, είναι η αποξένωση του ανθρώπου από τον άνθρωπο.

(…) Η αποξένωση του ανθρώπου όπως κάθε σχέση  του αν­θρώπου πρός τον εαυτό του, πραγματώνεται και εκφράζεται μόνο στη σχέση του ανθρώπου πρός άλλους ανθρώπους.

Γενικά η πρόταση ότι ο άνθρωπος αποξενώνεται από την ειδολογική του ύπαρξη σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος αποξενώνεται από τους άλλους και ότι όλοι είναι αποξενωμένοι από την ουσία του ανθρώπου.

Η ατομική ιδιοκτησία

Η ατομική ιδιοκτησία είναι το αποτέλεσμα και η αναγκαία συνέπεια της αλλοτριωμένης εργασίας, της εξωτερικής φύσης του εργάτη προς την φύση και τον εαυτό του. Το μυστικό της ατομικής ιδιοκτησίας είναι το προϊόν της αλλοτριωμένης εργασίας και το μέσο, μέσα από το οποίο αλλοτριώνεται η εργασία, η πραγμάτωση αυτή της αλλοτρίωσης.

 

Κ. Μαρξ, Οικονομικά και Φιλοσοφικά Χειρόγραφα, (σελ: 90 – 106), Αποξενωμένη Εργασία, Εκδόσεις Γλάρος.

 

Be first to comment