Δύο κείμενα για την αυτοδιαχείριση – ΙΙ

Δεύτερο κείμενο (το πρώτο εδώ)

Για τις δηλώσεις του Μ. Αναγνώστου, προέδρου των εργαζομένων στη ΒΙΟΜΕ

«Δυστυχώς δεχόμαστε χτυπήματα και από τα αριστερά» δηλώνει στο UNFOLLOW ο κ. Αναγνώστου. «Η ΚΟΜΕΠ στο 5ο τεύχος της αφιέρωσε 36 σελίδες «Για τη λεγόμενη αυτοδιαχείριση των εργοστασίων- Η περίπτωση της ΒΙΟΜΕ” καταδικάζοντας μας επί της ουσίας. Η εμπειρία της Αργεντινής είναι σημαντική καθώς οι συνάδελφοι μας μάς μεταφέρουν ότι ακόμη και με αρνητικούς ισολογισμούς τα εργοστάσια δεν κλείνουν υπό το φόβο της κατάληψής τους εκ μέρους των εργαζομένων. Ίσως θα πρέπει να αντιληφθεί η ελληνική αριστερά ότι δεν υπάρχει άλλη επιλογή, πρέπει να γίνουμε επιθετικοί» καταλήγει ο κ. Αναγνώστου.
Και όλη αυτή η συζήτηση διεξάγεται την ώρα που το 30% και πλέον του ενεργού πληθυσμού έχει οδηγηθεί στην ανεργία. Ίσως η δημιουργία αυτοδιαχειριζόμενων επιχειρήσεων να συνιστά μονόδρομο. Και αυτό καθώς μπορεί να αποτελέσει χειροπιαστή απάντηση στο μείζον ζήτημα της ανεργίας, αναλαμβάνοντας παράλληλα σημαντικό ρόλο ως προς την κατεύθυνση της παραγωγικής ανασυγκρότησης και της ανάδειξης των συλλογικοτήτων στους εργασιακούς χώρους. Τα ερωτήματα που τίθενται από την Επιτροπή Αλληλεγγύης είναι καίρια και χρήζουν απάντησης: «Κάποιοι λένε πως το να πάρουν οι εργάτες τα εργοστάσια στα χέρια τους τούς μετατρέπει σε καπιταλιστές. Τους ρωτάμε: Είναι καπιταλισμός η εργασία χωρίς αφεντικό, διεύθυνση και ιεραρχία; Είναι καπιταλισμός η εργασία στην οποία το κέρδος δεν γίνεται αυτοσκοπός αλλά και το ότι στην πιθανότητα πλεονάσματος, μέρος αυτού θα διατίθεται για την ενίσχυση ανάλογων αυτοοργανωμένων εγχειρημάτων; Είναι καπιταλισμός η λειτουργία του εργοστασίου να έχει ανώτερο όργανο τη γενική συνέλευση των εργατών;»

 

Το άρθρο της ΚΟΜΕΠ δυστυχώς δεν το διάβασα, ωστόσο είμαι βέβαιος ότι ασκεί κριτική και ότι η κριτική δεν είναι “καταδίκη”. Δεν δικάζονται οι εργαζόμενοι της ΒΙΟΜΕ.

Είναι πολύ δυσάρεστο να πρέπει να πεις ορισμένα πράγματα σε εργαζόμενους που ελπίζουν σε κάτι, είναι όμως περισσότερο σημαντικό να βοηθήσεις άλλους εργαζόμενους να κατανοήσουν βασικές διαστάσεις της πραγματικότητας και να αποφύγουν αυταπάτες και ψευδαισθήσεις.
Για την ΒΙΟΜΕ νομίζω πως το βασικότερο ζήτημα δεν είναι καθόλου αν η αυτοδιαχείριση στο έδαφος του καπιταλισμού εξαιρείται από τους κανόνες που διέπουν την καπιταλιστική παραγωγή. Δεν εξαιρείται. Νομίζω ότι το βασικότερο είναι αν δίνει λύση στο βιοτικό πρόβλημα των εργαζομένων της. Δηλαδή, αν μπορεί να θρέψει στόματα. Στο ρεπορτάζ διαβάζω:

<<Όπως έγραφε το UNFOLLOW ήδη από τον περασμένο Μάρτιο, στο εκτενές μας ρεπορτάζ για τη ΒΙΟΜΕ, στο τεύχος 15, το κίνημα αλληλεγγύης που αναπτύχθηκε διαδραμάτισε καταλυτικό ρόλο στην επίτευξη του στόχου των εργαζομένων. Από τη συγκέντρωση τροφίμων, τη διοργάνωση ενημερωτικών εκδηλώσεων και συναυλιών οικονομικής ενίσχυσης έως τις δυναμικές πορείες υποστήριξης, η πρωτοβουλία βρίσκεται στο πλευρό των εργαζομένων, δηλώνοντας το παρών σε κάθε βήμα του αγώνα τους. Το κίνημα εξαπλώνεται διεθνώς, καθώς επιτροπές αλληλεγγύης δημιουργούνται σε Αμερική, Αργεντινή, Αυστραλία, Αυστρία, Δανία, Πολωνία.>>

Απολογούμαι για την πεζότητα, αλλά αυτό που έχει στόχο η αυτοδιαχείριση πρωτίστως είναι να δώσει δουλειά και μέσα συντήρησης σε ανθρώπους που μένουν άνεργοι. Η αλληλεγγύη έχει ως στόχο να βοηθήσει σ’ αυτή την κατεύθυνση, αλλά η αυτοδιαχείριση δεν είναι μορφή αλληλεγγύης, ούτε μορφή ενημέρωσης, ούτε συναυλία. Είναι μορφή διοικητικής αναδιάρθρωσης της παραγωγής. Από το παραπάνω είναι πολύ δύσκολο να καταλάβει κανείς σε ποιο σημείο βρίσκεται η προσπάθεια να στηθεί με όρους αυτοδιαχείρισης η παραγωγή και όχι οι γύρω απ’ αυτή δράσεις υποστήριξης, προπαγάνδας, κλπ.  Εφόσον υπάρχουν άνθρωποι, όπως ο κ. Αναγνώστου, που θεωρούν ότι “η δημιουργία αυτοδιαχειριζόμενων επιχειρήσεων” ίσως να συνιστά “μονόδρομο”, θα ήταν καλό να εστιάσουν στο τι οικονομικά ωφέλη έχει αποφέρει η προσπάθεια στους εμπλεκόμενους από την εργασία τους στα πλαίσια αυτοδιαχείρισης. Αν το έκαναν αυτό, είναι βέβαιο ότι η κριτική της ΚΟΜΕΠ δεν θα συνιστούσε εμπόδιο στο να βρουν μιμητές. Δεν βλέπω όμως να γίνεται κάτι τέτοιο.
Τώρα, στο θεωρητικό επίπεδο, το οποίο θεωρώ πραγματιστικά δευτερεύον σ’ αυτή την υπόθεση, ο κ. Αναγνώστου διατυπώνει κάποια ερωτήματα. Ρωτάει:
Είναι καπιταλισμός η εργασία χωρίς αφεντικό, διεύθυνση και ιεραρχία;
Σαφώς υπάρχουν τρόποι παραγωγής, κ. Αναγνώστου, που περιλαμβάνουν “αφεντικό”, “διεύθυνση” και “ιεραρχία” και δεν είναι καπιταλισμός. Η δουλοκτησία περιελάμβανε και αφεντικά, και ιεραρχία, και διεύθυνση της εργασίας, αλλά η δουλοκτητική κοινωνία δεν ήταν καπιταλιστική. Ο καπιταλισμός δεν έχει κάτι να κάνει λοιπόν με το αν υπάρχει ή όχι “αφεντικό”, γιατί δεν είναι αυτό που καθορίζει τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής ως καπιταλιστικό. Ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής χαρακτηρίζεται μάλλον από την καθολικότητα του εμπορευματικού χαρακτήρα της παραγωγής, που με τη σειρά του προϋποθέτει την ατομική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και τον κοινωνικό καταμερισμό της εργασίας, που με τη σειρά τους, όταν αναπτυχθούν σε επαρκή βαθμό, οδηγούν στην συσσώρευση της ιδιοκτησίας από τη μια μεριά της κοινωνίας (σε μια τάξη ιδιοκτητών και συσσωρευτών κεφαλαίου) και της μισθωτής εργασίας από την άλλη (σε μια τάξη που πουλά την εργατική της δύναμη για να ζήσει).Ρωτά επίσης ο κ. Αναγνώστου;Είναι καπιταλισμός η εργασία στην οποία το κέρδος δεν γίνεται αυτοσκοπός;

Εδώ υπάρχει μια πολύ μεγάλη παγίδα που οι εργάτες πρέπει να γνωρίζουν. Ο “σκοπός” τείνει να ερμηνεύεται σαν κάτι υποκειμενικό, κάτι που ανήκει σε ένα πρόσωποΗ τάση λοιπόν είναι να θεωρούμε ότι όταν κάποιος λέει ότι “σκοπός της άλφα επιχείρησης είναι το κέρδος”, αυτό αφορά τον επιχειρηματία και τους δικούς του προσωπικούς σκοπούς. Αν αυτό ήταν ένα αξιόπιστο “μέτρο” του τι είναι καπιταλιστική παραγωγή ή όχι, τότε o γίγαντας που λέγεται Apple δεν θα ήταν καπιταλιστική επιχείρηση στο μέτρο που ο δημιουργός και ως πρόσφατα CEO της, Steve Jobs, δήλωνε με κάθε ευκαιρία πως αυτό που τον ένοιαζε ήταν “να φτιάχνει καλούς υπολογιστές” και όχι “να βγάλει κέρδη” (“I was worth about over a million dollars when I was twenty-three and over ten million dollars when I was twenty-four, and over a hundred million dollars when I was twenty-five and it wasn’t that important because I never did it for the money“). Αν αυτό ήταν το μέτρο του τι είναι η καπιταλιστική παραγωγή, τότε μπορείτε να είστε απόλυτα βέβαιοι ότι δεν υπάρχει ούτε ένας επιχειρηματίας που θα δηλώσει ποτέ ότι “το κάνει για τα λεφτά.” Όταν λέμε ότι στον καπιταλισμό το κέρδος είναι “αυτοσκοπός” δεν εννοούμε το τι λέει ή νομίζει ο εκάστοτε επιχειρηματίας, αλλά το πολύ απλό γεγονός ότι στην καθολική εμπορευματική παραγωγή που χαρακτηρίζει τον καπιταλισμό, όταν μια επιχείρηση δεν αντλεί κέρδος από την εκμετάλλευση (δεν υπάρχει άλλη θεμελιακή πηγή κέρδους, δυστυχώς), τότε απλώς κλείνει και παύει να είναι επιχείρηση. Αυτή είναι η φύση του καπιταλιστικού ανταγωνισμού. Όταν η επιχείρηση αντλεί κέρδος ικανό για να επεκταθεί, να κλείσει άλλες επιχειρήσεις και να κυριαρχήσει, μπορείς να δηλώνεις ό,τι αγαπάς ως “αυτοσκοπό” της, για παράδειγμα ότι λειτουργεί για να αποδείξεις στη μαμά σου που την έχασες πρόωρα ότι ήσουν άξιος της αγάπης της. Αυτό όμως είναι οικονομικά και θεωρητικά αδιάφορο.

Τέλος, ρωτά ο κ. Αναγνώστου:

Είναι καπιταλισμός η λειτουργία του εργοστασίου να έχει ανώτερο όργανο τη γενική συνέλευση των εργατών;Το ερώτημα αυτό απαντήθηκε ήδη. Ο καπιταλισμός δεν αφορά δομές αποφάσεων αλλά χαρακτήρα της παραγωγής και δομικά εξαρτήματα (ταξικά, δικαιϊκά, κρατικά) αυτού του χαρακτήρα. Γι αυτό άλλωστε και στο έδαφός του λειτουργούν αρκετές αυτοδιαχειριζόμενες επιχειρήσεις χωρίς αυτό να δημιουργεί οποιοδήποτε πρόβλημα στην απόλυτη κυριαρχία των νόμων του. Είπαμε όμως, το βασικό είναι αν οι εργαζόμενοι της ΒΙΟΜΕ (και της κάθε ΒΙΟΜΕ) μπορούν να ζήσουν μια καλύτερη ζωή αναλαμβάνοντας την παραγωγή κάτω από συνθήκες αυτοδιαχείρισης. Αν μπορούν, η θεωρητική συζήτηση σε ό,τι τους αφορά περιττεύει. Επ’ αυτού όμως τα πράγματα παραμένουν μάλλον ανεξήγητα θολά.

Πηγή: Lenin Reloaded

Profuso

Ω, πύλες του παραδείσου!

1 Comment

Leave a Reply