Η εξέγερση κατά των μηχανών

Αντιγράφουμε ένα πολύ ενδιαφέρον κεφάλαιο από το βιβλίο ”Φασισμός και κοινωνική επανάσταση” του Ρατζάνι Πάλμε Ντουτ που περιγράφει, για τα χρόνια γύρω από την κρίση του ’29, την στάση της αστικής τάξης και του κεφαλαίου γύρω από την τεχνολογία  και τις αντιφάσεις που προέκυψαν και στην ιδεολογία της. Με κάποια δικά μας διάσπαρτα σχόλια σε [ ], αναδεικνύουμε την επικαιρότητα και την αναλογία με το σήμερα.

—————————

Η εξέγερση κατά των μηχανών
Παρόλα αυτά, η εξέγερση του σύγχρονου καπιταλισμού εναντίον των παραγωγικών δυνάμεων, της τεχνολογικής εξέλιξης, υπέρ του τεχνητού περιορισμού της παραγωγής, προχωράει περαιτέρω. Αρχίζει να στρέφεται ιδεολογικά, ακόμα και με ορισμένες συγκεκριμένες προτάσεις και πειραματικά εγχειρήματα, ευθέως εναντίον των μηχανών. […] Σήμερα η κατάσταση [η ιδεολογική προώθηση της τεχνολογίας στους εργάτες από τους αστούς] έχει αντιστραφεί. Η αστική τάξη δε διδάσκει πλέον τους αδαείς εργάτες, τα εκατομμύρια των εκτοπισμένων και πεινασμένων λόγω της εξέλιξης των μηχανών στις καπιταλιστικές συνθήκες, τη θεωρία για τα οφέλη και τα πλεονεκτήματα των μηχανικών μέσων. Αντιθέτως, η αστική τάξη, τώρα που δε βλέπει τα κέρδη της να αυξάνονται μέσω της εξέλιξης των μηχανών- και αντιλαμβάνεται ότι απειλείται διαρκώς πιο εμφανώς η θέση και η κυριαρχία της εξαιτίας της εν λόγω εξέλιξης- μεταβάλλει την στάση της, ελεεινολογεί τα δεινά από την υπερβολικά γρήγορη εξέλιξη των μηχανών, ο τόνος της γίνεται διαρκώς πιο εχθρικός, γεμάτος μίσος και φόβο απέναντι στις μηχανές. Αντιθέτως, παρά τα μεγάλα δεινά της από την εξέλιξη των μηχανών στον καπιταλισμό, η εργατική τάξη γίνεται τώρα ο συνειδητός υπερασπιστής των μηχανών, αναγνωρίζοντας σε αυτές τον ισχυρό σύμμαχο στον αγώνα της για μια νέα τάξη πραγμάτων, βλέποντας ξεκάθαρα το γιγάντιο μελλοντικό επωφελή ρόλο τους μόλις απελευθερωθεί η κοινωνική χρήση τους στο πλαίσιο της εργατικής εξουσίας και της κομουνιστικής κοινωνίας.

Ακόμα και οι επιστήμονες, οι τεχνολόγοι, οι εφευρέτες των νέων μηχανημάτων και των τεχνολογικών εξελίξεων στην υπηρεσία του καπιταλισμού, όλο και περισσότερο αρχίζουν –εξαιρουμένης μιας μικρής γενναίας μειοψηφίας- να στρέφονται εναντίων των ίδιων τους των παιδιών και να συζητούν, σε τεχνολογικές και επιστημονικές συναντήσεις και έντυπα, την αναγκαιότητα αναχαίτισης της πορείας των εφευρέσεων, τον τεχνητό περιορισμό των αποτελεσμάτων των νέων εφευρέσεων. [ Αυτή η τάση δημιουργείται σήμερα για παράδειγμα σε βιομηχανίες όπως οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές και η κινητή τηλεφωνία , μέσα από τις διάφορες ενέργειες για πατεντάρισμα μεθόδων και εφευρέσεων όχι για την κάλυψη του κόστους της εφεύρεσης αλλά ακριβώς για την επιβράδυνση ή ακόμη και την αποτροπή ανάπτυξης των τεχνολογιών. Τα τελευταία 20 χρόνια παρατηρείται αυτό το φαινόμενο και σε άλλους πολλά υποσχόμενους κλάδους όπως είναι η τρισδιάστατη εκτύπωση (3D printing), που όσο αναπτύσσεται η τεχνολογία πρακτικά, οι κύριοι παράγοντες της αγοράς έχουν επενδύσει εκατομμύρια για την δημιουργία νομικού πλαισίου που θα διασφαλίζει τα κέρδη του κεφαλαίου. Αυτό δεν κατέστη ακόμη δυνατό για αυτό το λόγο και η τεχνολογία είχε μείνει στάσιμη για περίπου 20 χρόνια μετά την έκρηξη της στις αγορές, όπου το κεφάλαιο αναζητεί πηγές εξόδου από τα παραγωγικά αδιέξοδα στα οποία έχει περιέλθει. Αυτή η εξέλιξη όμως, ακόμη και στους κύκλους των αστών για να καρποφορήσει έχει προσδεθεί σε ένα άρμα ουτοπισμού, διότι ακριβώς οι καπιταλιστές φαίνεται να ανησυχούν για το πώς θα βγάλουν κέρδη μέσα από την εξέλιξη της τεχνολογίας. Όσο η διαδικασία παραγωγής εξορθολογίζεται, τόσο περισσότερο η αστική κοινωνία δημιουργεί υπαρξιακούς δαίμονες.]

Ως εκ τούτου, η εργατική τάξη αποκαλύπτεται ως η μόνη συνεπής προοδευτική δύναμη της σημερινής κοινωνίας. Οι καπιταλιστές είναι οι σύγχρονοι Λουδίτες.

Αυτή η τάση της καπιταλιστικής αντίδρασης στις μηχανές δεν εκφράζεται μόνο από τους κοινωνικούς φιλόσοφους και τους διανοητές: σαν τον Μπέρτραντ Ράσσελ, ο οποίος έχει εξιδανικεύσει τον παρακμάζοντα κινεζικό προ-καπιταλιστικό πολιτισμό τη στιγμή της διάλυσης του μπροστά στην εξελισσόμενη μαζική επανάσταση, σαν τον Σπένγκλερ, αγαπημένο φιλόσοφο του φασισμού με τις περισσότερες αναφορές σε αποσπάσματα του έργου του, ο οποίος δεν κρύβει το μίσος του για τον πολιτισμό των μηχανών και λατρεύει το μυθικό ‘’πρωτόγονο άνθρωπο που κουρνιάζει μόνος όπως ο γύπας….χωρίς κανένα συναίσθημα ότι ανήκει κάπου, στην απόλυτη ελευθερία, χωρίς κανένα ‘’εμείς’’, σαν κοπάδι από εκπροσώπους του ίδιου είδους’’, ή αναφορικα με τον Γκάντι και την ανέμη του, τον αγαπημένο της δυτικοευρωπαιής διανόησης, και αληθινό παράδειγμα, όχι ενός νεαρού αστού, αλλά αστού που γεννήθηκε γέρος χωρίς να έχει γνωρίσει ποτέ την νιότη, η συνεπής έκφραση μιας άποψης του παρακμάζοντος καπιταλισμού (παθητική αντίδραση), όπως ακριβώς ο Σπέγκλερ είνα η έκφραση της άλλης άποψης (της εξεζητημένα αιματηρής πολεμικής αντίδρασης).

Ωστόσο, την ίδια αυτή τάση διαρκώς αποκαλύπτουν οι κυβερνώντες και οι πολιτικές προσωπικότητες, οι δημοσιογράφοι, οι εκδότες, οι επιστήμονες και οι τεχνολόγοι. Έχουμε ήδη δει πως ένα κύριο άρθρο των Times του 1930 συζητούσε ‘’πόσο επικίνδυνα τρέχει η επιστήμη προσπερνώντας τον άνθρωπο’’ και έθετε υπό αμφισβήτηση ‘’τα πλεονεκτήματα ενός συστήματος το οποίο βασίζεται στη μαζική παραγωγή τυποποιημένων προιόντων’’ (8 Μάρτη 1930), ή πως, το 1932, η Επιτροπή Έρευνας των Κοινωνικών Τάσεων που συνέστησε ο πρόεδρος της χώρας, Χέρμπερτ Χούβερ, μιλούσε για την ενδεχόμενη αναγκαιότητα ‘’επιβράδυνσης των μηχανικών εφευρέσεων’’. [1] [Nick Bostrom, Existential risk, anthropic principle]

Ομοίως, ο σερ Άλφρεντ Γιούινγκ, κατά την ομιλία του , το 1932, ως πρόεδρος της Βρετανιής Εταιρίας για την πρόοδο της Επιστήμης, στην ετήσια συνάντηση τωναναγνωρισμένων παραδοσιακών αστών επιστημόνων, δήλωσε:

‘’Στην σημερινή στάση των διανοητών απέναντι σε αυτό που ονομάζουμε μηχανική πρόοδο, αντιλαμβανόμαστε ένα κριτικό πνεύμα. Το θαυμασμό αντισταθμίζει η κριτική, η αυτοικανοποίηση δίνει την θέση της στην αμφιβολία, η αμφιβολία οδηγεί στην αναταραχή. Μπορεί κανείς να συγχωρέσει έναν παλιό υποστηρικτή της εφαρμοσμένης μηχανικής, στην περίπτωση που εκείνος εκδηλώσει μια κάποια απογοήτευση, τώρα που μπορεί να δει τα πράγματα απ’εξω, βλέποντας τη σαρωτική παρέλαση των ανακαλύψεων και των εφευρέσεων στις οποίες συνήθιζε να βρίσκει απέραντη απόλαυση. Δεν είναι δυνατόν να μη ρωτήσει, που οδηγεί αυτή η τεράστια πομπή; Ποιος είναι τέλος πάντων ο στόχος της; Ποια η πιθανή επιρροή της στο μέλλον της ανθρωπότητας;

Ο άνθρωπος ήταν ηθικά απροετοίμαστος για μια τόσο μεγάλη γενναιοδωρία….Όλο και περισσότερο, η μηχανοποιημένη παραγωγή αντικαθιστά την ανθρώπινη εργασία. Έτσι, ο άνθρωπος ανακαλύπτει ότι, ενώ είναι προικισμένος με πληθώρα αγαθών και δυνατοτήτων που ξεπερνούν τη φαντασία του, στερείται σε μεγάλο βαθμό μια ανεκτίμητη ευλογία, την αναγκαιότητα του μόχθου. Έχει χάσει τη χαρά της μαστοριάς….Σε πολλές περιπτώσεις, τον εξαναγκάζουν στην ανεργία, η οποία είναι πιο θλιβερή από οποιοδήποτε αγγαρεία. Ο κόσμος έχει κορεστεί απ΄τα ανταγωνιστικά προιόντα, τα οποία παράγονται σε ποσότητες που είναι εξαιρετικά μεγάλες για να απορροφηθούν… Που να αναζητήσουμε το φάρμακο; Δεν ξέρω να σας πω.’’ (από την ομιλία του σερ Άλφρεντ Γιούινγκ, το 1932, ως προέδρου της Βρετανικής Εταιρίας για την Πρόοδο της Επιστήμης, Daily Telegraph, 1η Σεπτέμβρη 1932). [Είναι γνώριμες σήμερα στην περίοδο κρίσης οι προτροπές από τους αστούς προς τους εργαζόμενους να ”ξαναβρούν τις αρετές του μόχθου”, συνδυασμένες με την επίρριψη της ευθύνης στην εργατική τάξη με το ”φθάσαμε στην κρίση γιατί είσασταν τεμπέληδες, μάθατε στα εύκολα”κτλ ]

Αυτή είναι η ομολογία της πτώχευσης της επίσημης αστικής επιστήμης μπροστά στη σύγχρονη παγκόσμια κατάσταση. Δεν αντιμετωπίζει ως πρόβλημα τις κοινωνικές συνθήκες που οδηγούν στην κακή χρήση των αποτελεσμάτων της επιστήμης και της εφευρετικότητας, αλλά αντιθέτως ο εν λόγω σύγχρονος καλόγερος εκλαμβάνει τα δώρα της επιστήμης και της εφευρετικότητας ως διαβολικά και τον άνθρωπο ‘’ηθικά’’ απροετοίμαστο να τα λάβει –λες και η ‘’ηθική’’ είναι ανεξάρτητη από τις κοινωνικές συνθήκες που στην πραγματικότητα διαμορφώνουν το χαρακτήρα της. Ως προς τη λύση, ο συγκεκριμένος ηγέτης της σύγχρονης αστικής επιστήμης ομολογεί την ανικανότητα του και τελειώνει χαρακτηριστικά με μια προσευχή στο ‘’Θεό’’. [Δεν είναι τυχαίο για παράδειγμα η στροφή της αστικής κοινωνίας προς τον βουδισμό και τις εσωτερικές, new age θρησκείες και μόδες σαν ένα τρόπο εξοδου από την αλλοτροίωση στην οποία έχει περιέλθει.]

Δεν είναι μόνο οι ηγήτορες της αστικής επιστήμης, καθώς εξίσου οι οικονομικοί και πολιτικοί ηγέτες του καπιταλισμού κινούνται στην ίδια κατεύθυνση. Ξεχωριστή απόδειξη των προαναφερθέντων αποτέλεσε η ομιλία του Ζοζέφ Κάγιο, του πιο ‘’προοδευτικού’’ και ΄΄πρωτοποριακού’’ οικονομολόγου-πολιτικού του γαλλικού καπιταλισμού για το βιβλίο του Παγκόσμια Κρίση το 1932 στην Ένωση Συντακτών στο Παρίσι, καθώς και η λιγότερο ολοκληρωμένη που εκφώνησε στη Λέσχη Κόμπτεν, στο Λονδίνο (τα επόμενα αποσπάσματα αποτελούν δημοσιεύματα από την ομιλία του στο Παρίσι στην Depeche Economique et Financiere). Το θέμα του ήταν, ‘’η μηχανή καταβροχθίζει την ανθρωπότητα’’ (la machine devore l’home’’): ‘’Είναι απαραίτητο να ελεγχθεί η τεχνολογία. Είναι απαραίτητο να μην επιτρέπεται στις εφευρέσεις να αναστατώνουν ξαφνικά την παραγωγή΄΄[όπως γράψαμε και ποιο πάνω τα σημερινά ανάλογα είναι πολλά. Σκεφτείτε λίγο το θέμα του open software, των πατεντών στα λογισμικά, ακόμα και τους ευφυείς τρόπους ”πειρατικής” διάδοσης μουσικής και ταινιών μέσω ίντερνετ και την ”αναστάτωση” που επιφέρουν. Με ποιον τρόπο; Κάνει δυο συγκεκριμένες προτάσεις. Κατ’αρχήν, να ιδρυθεί ‘’σε κάθε κράτος, Υπουργείο Τεχνολογίας, για να πειθαρχεί τις εφευρέσεις, δίνοντας αποζημιώσεις και αποτρέποντας την εφαρμογή τους παρά μόνο κατ’αναλογία με την απόσβεση του εν λειτουργία εργοστασίου’’.

Η δεύτερη εναλλακτική είναι η ‘’φορολόγηση’’: ‘’να επιβληθούν μεγάλοι φόροι σε όλες τις εφευρέσεις μηχανών’’. ‘’Η επιστήμη πρέπει να καταστεί άχρηστη’’. Αυτή δεν είναι η γλώσσα ενός δραπέτη φρενοβλαβούς, αλλά ενός ψυχρού, διορατικού πολιτικού και επιδέξιου καπιταλιστή οικονομολόγου. [2]

Αυτή η τάση δεν περιορίστηκε στη θεωρητική έκφραση της. Δε λείπουν τα πρώτα σημάδια έμπρακτης πειραματικής εφαρμογής. Στη Φιλαδέλφεια, λόγου χάρη, έγινε προσπάθεια να αντιμετωπιστεί η ανεργία με αντικατάσταση των μηχανών από χειρωνάκτες εργάτες σε μερικούς τομείς των δημοτικών έργων: ‘’Στην πόλη της Φιλαδέλφειας αποφασίστηκε να εγκαταλειφθεί η χρήση μεγάλου αριθμού μηχανών σε μερικούς τομείς των δημοτικών έργων και η αντικατάσταση τους από χειρωνάκτες εργάτες.’’ (ανταποκριτής των Times στην Νέα Υόρκη, 12 Δεκέμβρη, 1930).

Συνεπώς, το τελικό αποτέλεσμα στο πιο προηγμένο κέντρο καπιταλιστικής εξέλιξης των μηχανών είναι η επιστροφή στη χειρωνακτική εργασία. Το δίδαγμα της Φιλαδέλφειας, της τρίτης σε μέγεθος βιομηχανικής πόλης στη μεγαλύτερη βιομηχανική χώρα του καπιταλιστικού κόσμου, σηματοδοτεί και προοιωνίζει μέχρι που θα μπορούσε να φτάσει τελικά ο παρακμάζων καπιταλισμός, εάν είχε τη δύναμη να σταματήσει την εξέλιξη και να την ακινητοποιήσει.

Ο γερμανικός φασισμός έχει φέρει αυτή την τάση αποφασιστικά στο προσκήνιο και η κυβέρνηση την ενθαρρύνει επισήμως. Ως εκ τούτου, η κυβέρνηση της Θουριγγίας, τον Ιούλη του 1933, απαγόρευσε τη χρήση μηχανημάτων στην παραγωγή φυσητού γυαλιού. Η εφημερίδα Acht Uhr Abendblatt, σχολιάζοντας θετικά την εν λόγω απόφαση, δηλώνει:
‘’Είναι το πρώτο παράδειγμα, του καιρού μας, όπου η κυβέρνηση ακινητοποιεί τους μεταλλικούς βραχίονες των μηχανών. Τα ατσάλινα άκρα τους, φέρνοντας εις πέρας το έργο που πρωτύτερα έτρεφε εκατοντάδες ανθρώπινα χέρια, έχουν μετατρέψει τη μηχανή στη μητέρα της δυστυχίας για την εργατική τάξη’’. [Στις αστικές θεωρήσεις περί καπιταλισμού και διοίκησης επιχειρήσεων, μια κριτική εντός των τοιχών είναι το θέμα της αλλοτροίωσης. Συχνά πολλοί επικαλούνται ότι για την αλλοτροίωση του ανθρώπου φταίνε οι μηχανές και η επιστήμη για αυτό και προωθούν την ιδέα της μικρής ευελικτης οικονομίας με προσωπικές σχέσεις. ]

Στις 15 Ιούλη 1933, η κυβέρνηση του Ράιχ νομοθέτησε την απαγόρευση της εγκατάστασης περαιτέρω μηχανών για το τύλιγμα των φύλλων καπνού και την επαναλειτουργία οποιουδήποτε ήδη εγκατεστημένου μηχανισμού που είχε πάψει να λειτουργεί.
‘’Το προοίμιο του νόμου δηλώνει ότι η βαθμιαία μηχανοποίηση της εργοστασιακής παραγωγής πούρων κατέστρεφε τη ζωή του πληθυσμού ορισμένων περιοχών…Οι μηχανές κατέστησαν περιττούς περίπου 80.000 εργάτες ή τα πέντε έκτα της υπάρχουσας εργατικής δύναμης….Δηλώνει ότι η παραγωγή των μηχανών τυλίγματος είναι περίπου 1000 με 1200 πούρα την ώρα, ενώ εκείνη του χειρωνάκτα εργάτη είναι μόνο 70…Η εξουσία που δίνει ο νόμος στους υπουργούς που σχετίζονται με τον περιορισμό της μηχανοποιημένης παραγωγής αναμένεται να διασφαλίσει τη σταδιακή επιστροφή στη χειρωνακτική εργασία.’’ (Manchester Guardian Weekly, 15 Σεπτέμβρη 1933).

Στις αρχές του 1934, μεταδόθηκε από την Γερμανία: ‘’Η επίσημη πολιτική για τη χρήση των μηχανών προκαλεί σύγχυση. Πέρυσι, δόθηκε ειδική φοροαπαλλαγή για την εγκατάσταση βιομηχανικών μηχανών. Ωστόσο, η ιδεολογία του κόμματος απορρίπτει τις μηχανές, και οι απαγορεύσεις της κυβέρνησης ενάντια στη χρήση τους εντείνονται. Αυτή την εβδομάδα, η εγκατάσταση αυτόματων μηχανών στη βιομηχανία παραγωγής γυάλινων ειδών απαγορεύτηκε και η παραγωγή περιορίστηκε. Στον τομέα του τσιμέντου…το άνοιγμα νέων ή η επέκταση των παλιών έργων απαγορεύτηκε…Η απαγόρευση της χρήσης των μηχανών, ο σαφής στόχος της οποίας είναι η διατήρηση της υψηλού κόστους παραγωγής ώστε να επωφεληθούν οι χειρονάκτες παραγωγοί, παρεμποδίζει τις εξαγωγές. Η περιοριστική πολιτική προκαλεί όλο και μεγαλύτερη αποστροφή στους πιο τολμηρούς εργοστασιάρχες.’’ (Economist, 24 Φλεβάρη 1934)

Επιστροφή στη χειρωνακτική εργασία! Επιστροφή στη Λίθινη εποχή! Αυτή είναι η οριστική και λογική έκβαση του πιο εξελιγμένου καπιταλισμού και του φασισμού. [Η ίδια αντιφατική λογική, με την μορφή ανησυχίας,  φαίνεται να επιστρέφει, αφού αντί για να βλέπουν τις παραγωγικές δυνατότητες από την αυτοματοποίηση της παραγωγής που μπορούν να απελευθερωθούν με την κατάργηση της αστικής ιδοκτησίας, αριστεροί κατά τα άλλα οικονομολογοι σαν τον Βαρουφακη (οι οποίοι προέρχονται από την Κευνσιανή σχολή ) ανησυχούν για την ανεργία που θα επέλθει. Αυτό συσκοτίζει την πραγματικότητα , ότι το κέρδος απομυζάται από τους εργαζόμενους και όχι τις μηχανές και άρα το κεφάλαιο δεν μπορεί να ξεφορτωθεί τους εργάτες. Αλλά εδώ υπάρχει μια αντίφαση, οι καπιταλιστές χρειάζονται την τεχνολογική εξέλιξη για αύξηση της παραγωγής αλλά ταυτόχρονα πρέπει να δημιουργηθούν και θέσεις εργασίας για να μπορεί να αντληθεί το κέρδος. Είναι μια αντίφαση η οποία δεν μπορεί να εξουδετερωθεί μέσα στα πλαίσια ενός καπιταλιστικού συστήματος και συμβάλει στις αιτίες των κρίσεων. Άρα δεν ακολουθούν όλοι οι καπιταλιστές την ίδια λουδίτικη ιδεολογία. Οι ποιο κυνικοί καπιταλιστές σε αντίθεση με μικροαστικές αντιλήψεις δεν ακολουθούν σήμερα τη λουδίτικη γραμμή επειδή γνωρίζουν πολύ καλά ότι περισσότερες μηχανές δεν σημαίνει απλά περισσότερη αυτοματοποίηση της παραγωγής, σημαίνει και περισσότερη βιομηχανική παραγωγή για τη δημιουργία των μηχανών, καθώς και ανοίγματα αγορών σε νέα επαγγέλματα για να καλύψουν τις διευρυμένες καταναλωτικές πρακτικές.* «Αν η Λουδίτικη πλάνη ήταν αλήθεια, όλοι θα ήταν άνεργοι, επειδή η παραγωγικότητα αυξάνεται εδώ και δύο αιώνες»**. ]

Στην πραγματικότητα, η προωθητική δύναμη του καπιταλιστικού ανταγωνισμού εμποδίζει την πραγμάτωση του. Κατά συνέπεια, ακόμα και ο νόμος της γερμανικής κυβέρνησης για την απαγόρευση των νέων μηχανημάτων στη βιομηχανία παραγωγής πούρων εξαίρει ρητώς την εξαγώγιμη παραγωγή. Έτσι, η αντίφαση που διαπερνάει τη συνολική πολιτική αποκαλύπτεται με ακόμα μεγαλύτερη σφοδρότητα στο προηγούμενο απόσπασμα.

Ωστόσο, οπουδήποτε ο καπιταλισμός έχει τη δυνατότητα να φτάσει πλήρως στη διασφάλιση κλειστών μονοπωλιών, στοιχείο που αποτελεί τη συνολική τάση του σύγχρονου καπιταλισμού (αν και ποτέ δεν ολοκληρώνεται), καθώς και όλη την ουσία της φασιστικής οικονομίας, γίνεται αμέσως ορατή η αναπόφευκτη και αναπόσπαστη τάση προς τις οπισθοδρομικές τεχνικές και την παρακμή (συγκρίνετε τα συχνά παραδείγματα των ισχυρά εδραιωμένων τραστ τα οποία αγοράζουν μεγάλο αριθμό νέων εφευρέσεων τις οποίες καταδικάζουν σε αχρησία). Σε θεωρητικό επίπεδο, αν υποτεθεί ότι ο καπιταλισμός μπορούσε να συνενωθεί σε ένα μοναδικό παγκόσμιο μονοπώλιο, θα ακολουθούσε αναπόφευκτα μια τόσο καθολική παρακμή η οποία πράγματι θα αποτελούσε τον όρο της ύπαρξης του (εικονική απαγόρευση της εκτεταμένης αναπαραγωγής κεφαλαίου). Μόνο στο σοσιαλιστικό μονοπώλιο συνεχίζει να υφίσταται το κίνητρο για την εξέλιξη της τεχνολογίας, καθώς κάθε τεχνολογικη πρόοδος σημαίνει αύξηση του γενικού βιοτικού επιπέδου και ελάττωση της εργασίας.

Η εξέγερση της σύγχρονης καπιταλιστικής ιδεολογίας κατά των μηχανών δεν μπορεί ποτέ να γίνει πράξη. Αντιθέτως, οι καπιταλιστές είναι αναγκασμένοι να αντιμάχονται ο ένας τον άλλο με διαρκώς πιο ισχυρά όπλα.
Ωστόσο, αυτή η εντεινόμενη, αν και απραγματοποίητη, βλέψη του σύγχρονου μονοπωλιακού καπιταλισμού να παρεμποδίσει κάθε τεχνολογική πρόοδο αποτελεί σύμπτωμα παρακμάζουσας οικονομίας. Ο φασισμός, με την προπαγάνδα του υπέρ της επιστροφής στην πρωτόγονη και μικρής κλίμακας οικονομία, με την ταυτόχρονη έμπρακτη ικανοποίηση όλων των αξιώσεων του πιο υψηλά συγκεντρωμένου χρηματιστικού κεφαλαίου, εκφράζει πλήρως και πιστά τον πιο αβυσσαλέο αντιδραστικό χαρακτήρα του σύγχρονου μονοπωλιακού καπιταλισμού και τη βαθύτερη αντίθεση στη ρίζα του.

—————

Υποσημειώσεις:
1: Ως παράδειγμα της πιο εξωφρενικής μορφής εκλαίκευσης, από το χρηματιστικό κεφάλαιο, αυτής της αντίδραστικής προπαγάνδας, μπορεί να χαρακτηριστεί ένα άρθρο δημοσιευμένο σε περίοπτη θέση στην εφημερίδα Sunday Express, ιδιοκτησίας εκατομμυρίουχου, με τίτλο:’ ‘Ανοίξτε το δρόμο για το μικρό άνθρωπο’’, κατακρίνοντας την παραπλανητική ‘’πρόοδο’’ και την αποτυχία της ‘’μαζικής παραγωγής’’, καλώντας για επιστροφή στο ιδεώδες του ‘’μικροιδιοκτήτη’’:

‘’Η μονάδα του κράτους είναι το πιο οικονομικά ανεξάρτητο αγρόκτημα με πρώτο μέλημα του τη στοιχειώδη διαβίωση και ακολουθεί μόλις δεύτερη η αγορά, η οποία μπορεί να βρίσκεται κατά κύριο λόγο δίπλα του, αποτελούμενη από τεχνίτες οι οποίοι καλύπτουν τις ανάγκες των γειτονικών αγροκτημάτων.

Αυτή η απλή σχέση αγροκτήματος και τεχνίτη είναι ουσιαστική για την υγεία και την ευημερία οποιουδήποτε πολιτισμού…Θα πρέπει να προσπαθήσουμε για την ανάκτηση της’’. (Sunday Express, 15 Γεννάρη 1933).

Φυσικά, οι καπιταλιστές του χρηματιστικού κεφαλαίου θα αγανακτούσαν στο έπακρο, αν τους πρότεινα να εφαρμόσουν με σοβαρότητα στις τεράστιες επιχειρήσεις τους, συμπεριλαμβανομένης και της τεράστιας επιχειρηματικότητας τους στον Τύπο, αυτή την παιδιασιτκή προπαγάνδα – την οποία οι ίδιοι διαδίδουν με τον πιο αναπτυγμένο μηχανισμό ‘’μαζικής παραγωγής’’, ώστε να προκαλούν σύγχυση στους αναγνώστες τους. Το κήρυγμα του μονοπωλιακού κεφαλαίου εναντίον των μονοπωλιών είναι παλιά ιστορία. [ Η ιδεολογία που διαδίδουν πολλές επιχειρήσεις για το μικρό και ευέλικτο εντοπίζεται έντονα στη σημερινή περίοδο (π.χ. start up companies, ”νεανική επιχειρηματικότητα και καινοτομία”, που θα ρθει μετά το μεγάλο κεφάλαιο να ενσωματώσει σχεδόν τζάμπα). Η τάση αυτή του παρακμάζοντος καπιταλισμού εντοπίζεται επίσης στις πολλές εκδοχές ”εναλλακτικών” διαχειρίσεων που παρουσιάζονται ως ριζοσπαστικές όπως η νεοχίππικη ‘επιστροφή στην φύση’, το βιώσιμο αγρόκτημα, η ”αποανάπτυξη”, η αυτοδιαχείριση μικρών ”οικονομιών” κτλ]

2: Ένα επιπλέον παράδειγμα αυτής της σύγχρονης τάσης είναι το πρόσφατο βιβλίο του λόρδου Γιούστας Πέρσι, ηγέτη των ‘’Νέων Συντηρητικων’’ πολιτικών, με τίτλο Κυβέρνηση σε μετάβαση. Στο εν λόγω βιβλίο, το οποίο περιγράφει ένα πρόγραμμα έντονα επηρεασμένο από το φασισμό, ‘’ο λόρδος Γιούστας ολοκληρώνει την έρευνα του με καθαρά ουτοπική διάθεση: μας παρουσιάζει μια κοινωνία που ανέκυψε από τα μειονεκτήματα της εποχής των μηχανών, έτοιμη να καταφύγει στις απλές τέχνες της προ των μηχανών εποχής’’. (Times, 19 Γεννάρη 1934). Εδώ, ο παρακμάζων Συντηρητισμός αναπολεί με λαχτάρα τις παραδόσεις της οπισθοδρομικής προκαπιταλιστικής φεουδαρχίας.

——–

Φασισμός και κοινωνική επανάσταση, σελ. 92-99

——-

* Economist, 18 January 2014 – The future of jobs: The onrushing wave http://www.economist.com/news/briefing/21594264-previous-technological-innovation-has-always-delivered-more-long-run-employment-not less

Economist, Nov 9th 2011, Technological unemployment: Race against the machine http://www.economist.com/blogs/freeexchange/2011/11/technological-unemployment.

** Alex Tabarrok (2003-12-31). “Productivity and unemployment”. Marginal Revolution

 

Profuso

Ω, πύλες του παραδείσου!

Be first to comment