Το λενινιστικό και εγελιανό animation “Η Ιδέα” του B. Bartosch

Ο Frans Masereel δημοσιεύει ένα από τα πρώτα ξυλογραφικά μυθιστορήματα του υπό τον τίτλο “Η Ιδέα” το 1920. “Η Ιδέα” αφηγείται την ιστορία ενός δημιουργού, που μοιάζει με τον ίδιο τον συγγραφέα, ο οποίος βρίσκεται σε ένα δημιουργικό αδιέξοδο μέχρι που η έμπνευση του κατεβάζει στην κυριολεξία την ιδέα. Η ιδέα αυτή εμφανίζεται ως μια γυμνή νεαρή γυναίκα, που κυριολεκτικά βγαίνει έξω από το μυαλό του. Η Ιδέα στέλνεται έξω στην κοινωνία και στον κόσμο, γυμνή και καθαρή, όπου η καθαρότητα της προσβάλλει τις άρχουσες εξουσιαστικές δυνάμεις και ανατρέπει την κοινωνική τάξη.

Το 1932, ο εκδότης του Masereel, Κουρτ Βολφ, ανέθεσε στον αυστρο-ούγγρο Berthold Bartosch, ο οποίος είχε αρχίσει την καριέρα του στην Σοβιετική Ένωση και την Γερμανία, την δημιουργία μιας κινούμενης εκδοχής της “Ιδέας”. Ο Bartosch εφηύρε ένα περίτεχνο και ευφυές σύστημα για την κινηματογραφική δημιουργίας της “Ιδέας” από 45 χιλιάδες καρέ. Το ‘Experimental Animation: Origins of a New Art’ των Robert Russett & Cecile Starr, Da Capo Press του 1976 γράφει: “Η Ιδέα ήταν επεξεργασμένα κινούμενα σχέδια σε φύλλα γυαλιού με washtinted blacks και με σαπούνι. Ορισμένοι λαμπτήρες των 100 Watt ήταν αναμμένοι λοξά από τον πάγκο του Bartosch από τα κάτω, και το φως γινόταν ιριδίζον στο σαπούνι, δίνοντας μερικά θαυμάσια αποτελέσματα. Η αδυναμία του φωτισμού του τον υποχρέωσε να κάνει πολύ μεγάλες εκθέσεις που δημιούργησε χάρη ενός ηλεκτρονόμου με την βοήθεια μιας αντλίας ποδηλάτου”.

Ένα άλλο αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό της ταινίας ήταν η μουσική επένδυση από τον Ελβετό συνθέτη Arthur Honegger, ο οποίος χρησιμοποίησε ένα ηλεκτρονικό όργανο που ονομάζεται Ondes Martenot το οποίο εφευρέθηκε το 1928, ο ήχος του οποίου ήταν παρόμοιος με το Theremin. Ο Arthur Honegger θεωρείται ότι είναι ο πρώτος συνθέτης που χρησιμοποίησε ένα ηλεκτρονικό μέσο για μια ταινία.

Το άνοιγμα τίτλων της ταινίας το 1932 καταδεικνύει άμεσα την ταξική πτυχή της ταινίας του Berthold Bartosch:

“Οι άνθρωποι ζουν και πεθαίνουν για μια ιδέα,
Αλλά η ιδέα είναι αθάνατη.
Μπορείς να την καταδιώκει κανείς, να την κατακρίνει, να την απαγορεύσει, να την καταδικάσει σε θάνατο,
αλλά η ιδέα εξακολουθεί να ζει στο μυαλό των ανθρώπων
Αυτός ο οποίος διεισδύει σ’ αυτήν δεν αισθάνεται πλέον απομονωμένος,
Για πάνω από όλα, η ιδέα παραμένει…”

Το animation του Berthold Bartosch είναι χωρίς αμφιβολία ένα αριστουργηματικό έργο τέχνης με καθαρό πολιτικό αλλά και φιλοσοφικό περιεχόμενο. Το πολιτικό-φιλοσοφικό περιεχόμενο του animation “Η Ιδέα” έγκειται στην πορεία της Ιδέας και τις συγκρούσεις που δέχεται λόγω της καθαρότητας των θέσεων της σε σχέση με το κατεστημένο. Πιο συγκεκριμένα λοιπόν και παρακολουθώντας το animation διακρίνει κανείς ότι η Ιδέα έχει χαρακτηριστικά μιας ταξικής δράσης. Είναι εντυπωσιακό λοιπόν πως η Ιδέα καθώς τριγυρνά στους δρόμους, φέρνοντας στο νου μας τον ρυθμό και τις μανούβρες των μοντάζ του Αϊζενστάιν, βρίσκει την υλιστική της παρουσία στην οργάνωση της εργατικής τάξης και στην ιδέα της χειραφετητικής της επαναστατικής λογικής. Η αστική τάξη είτε αυτό εκφράζεται μέσω του επιχειρηματικού κόσμου είτε μέσω της εκκλησίας απειλείται άμεσα από την οργάνωση της εργατικής τάξης με το επαναστατικό αίτημα της κατάκτησης των μέσων παραγωγής. Γι’ αυτό τον λόγο η αστική τάξη κάνει τα αδύνατα δυνατά να διαλύσει ακόμα και με τα όπλα την ιδέα μιας επαναστατικής εργατικής τάξης.

Το φιλοσοφικό περιεχόμενο του animation μας δίνει τη δυνατότητα να το αναζητήσουμε στις παραγράφους 213-215 της Επιστήμης της Λογικής του Hegel τον προσδιορισμό της Ιδέας με τα εξής:

  • Η ιδέα είναι το αληθινό καθ‘ εαυτό και δι’ εαυτό, η απόλυτη ενότητα της έννοιας και της αντικειμενικότητας. Το ιδεατό περιεχόμενό της δεν είναι παρά η έννοια μέσα στους όρους της, το ρεαλιστικά υπαρκτό περιεχόμενό της είναι μόνο η παρουσίαση της έννοιας, την οποία η έννοια δίνει στον εαυτό της με τη μορφή εξωτερικού προσδιορισμένου-Είναι, ενώ συμπεριλαμβάνοντας αυτή τη δομή μέσα στην ιδεατότητά της, μέσα στην εξουσία της, διατηρεί τον εαυτό της μέσα της.
  • Η ιδέα είναι η αλήθεια, γιατί η αλήθεια είναι η αντιστοιχία της αντικειμενικότητας με την έννοια.
  • Η ιδέα είναι η ενότητα του ιδεατού και του ρεαλιστικά υπαρκτού.
  • Η ιδέα είναι η αιώνια επόπτευση του εαυτού της μέσα στο άλλο άρα η διαλεκτική του ρεαλιστικά υπαρκτού.
  • Η ιδέα είναι η μη αφηρημένη ενότητα άρα η ουσιώδης υποκειμενικότητα.
  • Η ιδέα είναι η απέραντη κρίση, της οποίας καθένας από τους όρους είναι η αυθύπαρκτη ολότητα και ακριβώς με το ότι ο καθένας τελειοποιείται ως ολότητα, έχει έτσι μεταβεί στον άλλο.
  • Η ιδέα είναι ουσιαστικά μια πορεία μόνο καθόσον η ιδέα είναι η απόλυτη αρνητικότητα και εξαιτίας τούτου διαλεκτική.
  • Η ιδέα είναι κυκλική (1)”

Ο Hegel εκθέτει με αυτό τον τρόπο την ουσία της ιδέας με ένα διαλεκτικό σχήμα κάνοντας ταυτόχρονα μια κριτική στην καντιανή υπερβατική αλήθεια μια που ο Κάντ διαχωρίζει την αντικειμενική αλήθεια από την εμπειρία.

Ο Λένιν στα Φιλοσοφικά Τετράδια ισχυρίζεται ότι “Η διαλεκτική των πραγμάτων δημιουργεί την διαλεκτική των ιδεών και όχι το αντίθετο” (2). Αυτό είναι διακριτό από την αρχή του animation μια που η Ιδέα δεν γεννιέται εκ του μηδενός ή από κάποια θεότητα. Αντιθέτως είναι ένα δημιούργημα του ανθρώπου δηλαδή μέσα από τις σχέσεις, τα περάσματα και τις αντιφάσεις των εννοιών που παρουσιάζονται σαν αντανακλάσεις του αντικειμενικού κόσμου, παραφράζοντας τον Λένιν. Επίσης ο Λένιν μέσα από την μελέτη της εγελιανής ιδέας καταφέρνει να συμπεράνει και να εκφράσει μέσα σε μια πρόταση όλη την ουσία με το εξής: “Η αλήθεια είναι ένα προτσές. Από την υποκειμενική ιδέα ο άνθρωπος πάει προς την αντικειμενική αλήθεια δια μέσου της πρακτικής (και τής τεχνικής)” (3).

Το animation του Berthold Bartosch παρουσιάζει με εξαίσιο κινηματογραφικό τρόπο την υλιστική ρίζα της ιδέας και την ιστορική της αλήθεια ως επαναστατική προλεταριοποιημένη πράξη.

 

Δείτε το animation “Η Ιδέα” και απολαύστε την:

 

 

Αναφορές:

(1) Hegel, Η Επιστήμη της Λογικής (από την Εγκυκλοπαίδεια των φιλοσοφικών επιστημών, §§ 1-224), Εκδόσεις Δωδώνη, 1991 (σελ: 431-442)

(2) Λένιν, Φιλοσοφικά Τετράδια, Άπαντα Τ.29, Σύγχρονη Εποχή, 1989 (σελ: 178)

(3) Λένιν, Φιλοσοφικά Τετράδια, Άπαντα Τ.29, Σύγχρονη Εποχή, 1989 (σελ: 183)

Be first to comment