Το παράδοξο της μηδενικής εργασίας – G.Caffentzis

 

[…]ο Μαρξ έπρεπε να αναμετρηθεί με ένα αριθμό φαινομένων που εμφανίζουν μια αύξηση ή σπατάλη της αξίας κατά τη διάρκεια της παραγωγικής διαδικασίας.Το πιο κραυγαλέο από αυτά ήταν η ασυνήθιστη ύπαρξη κερδών σε πετυχημένες βιομηχανίες που απασχολούσαν σχετικά λίγη άμεση εργασία και έτσι ακόμα λιγότερη υπερεργασία.[…]θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι όσο λιγότεροι εργάτες συμμετέχουν άμεσα σε μια συγκεκριμένη σφαίρα παραγωγής,τόσο μικρότερη υπεραξία θα δημιουργείται εκεί. Αλλά αυτό στην πραγματικότητα δεν συμβαίνει. Ο ίδιος ο Μαρξ αναγνωρίζει:
”Πως λοιπόν,μπορεί η ζωντανή εργασία να είναι η αποκλειστική πηγή του κέρδους,από τη στιγμή που η μείωση στην ποσότητα της εργασίας που χρειάζεται μια παραγωγή όχι μόνο δεν έχει δραματική επίδραση στο κέρδος,αλλά επιπλέον,κάτω από συγκεκριμένες προυποθέσεις,φαίνεται να είναι η βασική αιτία για την αύξηση των κερδών,τουλάχιστον σε περιπτώσεις μεμονωμένων καπιταλιστών;”

Πράγματι ο Μαρξ θίγει εδώ την πιθανότητα (έστω και σαν υπερβολική) να μπορεί ένας καπιταλιστής να μην απασχολεί εργάτες και παρόλα αυτά να ”απολαμβάνει” το μέσο ποσοστό κέρδους, από τις μηχανές του και τα άλλα στοιχεία σταθερού κεφαλαίου- και μόνο. Φαίνεται ότι σε μια τέτοια περίπτωση αποδεικνύεται θετική η δυνατότητα να παράγουν οι μηχανές αξία!
Η λύση που δίνει ο Μαρξ σε αυτό το παράδοξο της ”μηδενικής εργασίας” είναι η θέση του ότι τα εμπορεύματα δεν ανταλλάσσονται (στην πλειοψηφία τους) σύμφωνα με την αξία τους, και πως τα κέρδη των καπιταλιστών σε διαφορετικές σφαίρες της παραγωγής δεν είναι τα ίδια ακριβώς που θα αντιστοιχούσαν στην υπεραξία που κλέβουν σ’αυτές. Αντίθετα,”η διαδικασία της καπιταλιστικής παραγωγής σαν σύνολο”, μια διαδικασία που συνθέτει ανεξάρτητες κατ’αρχήν, σφαίρες παραγωγής και τοπικές συνθήκες κυκλοφορίας των εμπορευμάτων με παγκόσμιες ανάγκες, δεν μπορεί να λειτουργήσει στη βάση τέτοιων αξιώσεων.

Κάθε μία από τις σφαίρες της παραγωγής έχει τη δικιά της ”οργανική σύνθεση” (ένας όρος του Μαρξ με καταγωγή από την χημεία) που αποκρυσταλλώνει ή παγώνει αξία στη δική της παραγωγή εμπορευμάτων […].

Εμπορεύματα που παράγονται σε σφαίρες με υψηλή οργανική σύνθεση παραγωγής ανταλλάσσονται γενικά πάνω από την αξία τους, ενώ από την άλλη,εμπορεύματα που παράγονται σε σφαίρες με χαμηλή οργανική σύνθεση παραγωγής ανταλλάσσονται γενικά κάτω από την αξία τους. Αυτή η ”παράβαση” της ”ίσης ανταλλαγής”, προστατεύοντας την ύπαρξη ενός μέσου ποσοστού κέρδους, επιτρέπει την ύπαρξη σφαιρών παραγωγής με υψηλή οργανική σύνθεση.

Αυτή η διαδικασία συμβαίνει σε ένα κόσμο διακυμάνσεων, ”μακρυά από την άμεση παρατήρηση”, και είναι κάτι μυστηριώδες που γίνεται ”πίσω από τις πλάτες” των μεμονωμένων καπιταλιστών και εργατών- αν και οι καπιταλιστές κάτι καταλαβαίνουν σχετικά, όταν αναγνωρίζουν πως ”τα κέρδη τους δεν αντλούνται μόνο από από την εργασία που εκμεταλλεύονται στην δική τους σφαίρα παραγωγής”, και όταν επίσης αναγνωρίζουν ότι συμμετέχουν στη συλλογική εκμετάλλευση της συνολικής εργατικής τάξης. Πράγματι, αν και ”μυστηριώδης” από πρώτη ματιά αυτή η διαδικασία εξηγεί την πραγματικότητα που λέγεται ”τάξη εναντίον τάξης”, από την καπιταλιστική σκοπιά. ”Εδώ λοιπόν έχουμε την με μαθηματική ακρίβεια απόδειξη για το πως συμβαίνει οι καπιταλιστές να δημιουργούν μια πραγματική ”μασονική εταιρεία”, σε παράταξη μάχης εναντίον του συνόλου της εργατικής τάξης. Έστω και αν συμβαίνει να αντιμετωπίζει ο ένας τον άλλο σαν νόθο αδελφό,στον μεταξύ τους ανταγωνισμό”

Η μεταμόρφωση της αξίας σε τιμή λύνει το παράδοξο της ”μηδενικής εργασίας” δείχνοντας απλά πως ο καπιταλιστής ”μηδενικής εργασίας”, αυτός δηλαδή που επενδύει μόνο σε σταθερό κεφάλαιο (εξοπλισμό,κτίρια και πρώτες ύλες) και καθόλου σε μεταβλητό (ανθρώπινη εργασία), παίρνει ένα μέσο ποσοστού κέρδους που οφείλεται στη μεταμόρφωση της αξίας σε τιμή, από σφαίρες της παραγωγής με πολλή ανθρώπινη εργασία. Αν και οι μηχανές του δεν παράγουν, δεν δημιουργούν ούτε στο ελάχιστο καινούργια αξία, εν τούτοις συντηρούν την αξία του σταθερού κεφαλαίου τους που αναλώνεται στην παραγωγική διαδικασία. Γιατί πράγματι, η ύπαρξη σφαιρών παραγωγής με τόσο υψηλή (θεωρητικά τουλάχιστον να τείνει στο άπειρο) οργανική σύνθεση κεφαλαίου, απαιτεί την ύπαρξη πολύ μεγαλύτερης μάζας εργατικής δύναμης που γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης σε άλλες σφαίρες της παραγωγής με ακραία χαμηλή οργανική σύνθεση.Αν αυτό δεν συνέβαινε, τότε το μέσο ποσοστό κέρδους θα έπεφτε δραματικά.

Αλλά όλη αυτή η ”παρασκηνιακή” κυκλοφορία της αξίας από χαμηλότερες σε υψηλότερες σφαίρες δεν είναι αυθαίρετη. Καθορίζεται από την ”χημική” σύνθεση του κεφαλαίου παγκόσμια, και τις ”αντιδράσεις” κατά τη διάρκεια των συναλλαγών του. Καθορίζεται επίσης ,υποστηρίζει ο Μαρξ,από τους διάφορους νόμους διατήρησης, όπως το ότι ”το άθροισμα των κερδών σε όλες τις σφαίρες παραγωγής πρέπει να είναι ίσο με το σύνολο των υπεραξιών”, και το ότι ”το σύνολο των τιμών της παραγωγής, σε όλη την κοινωνική έκταση, πρέπει να είναι ίσο με το σύνολο των αξιών αυτής της παραγωγής”.

Πηγή: Ταξικές Μηχανές 

Profuso

Ω, πύλες του παραδείσου!

Be first to comment