Ellen Meiksins Wood – Η υπαναχώρηση από την έννοια της τάξης

Ellen Meiksens Wood
Η υπαναχώρηση από την έννοια της τάξης.
Κεφάλαιο 1: Ο Νέος ‘Αληθινός’ Σοσιαλισμός (αποσπάσματα)
Μτφρ.: Lenin Reloaded
Στη δεκαετία του 1840, ο Μαρξ και ο Ένγκελς απήυθηναν κάποιες από τις πιο καλοδιατυπωμένες κριτικές τους ενάντια στην διανοητική τάση που περιέγραψαν ως “αληθινό” σοσιαλισμό. Οι “αληθινοί” σοσιαλιστές, έγραψαν στην Γερμανική ιδεολογία, “εμπιστεύονται αθώα την ψευδαίσθηση […] ότι το ζήτημα είναι η “πιο έλλογη” κοινωνική δομή και όχι οι ανάγκες μιας συγκεκριμένης τάξης και ενός συγκεκριμένου χρόνου […] Έχουν εγκαταλείψει την πραγματική ιστορική βάση και επέστρεψαν σε αυτή της ιδεολογίας.” […] “Είναι δύσκολο να καταλάβουμε γιατί αυτοί οι πραγματικοί σοσιαλιστές αναφέρονται καν στην κοινωνία εφόσον πιστεύουν, μαζί με τους φιλοσόφους, πως όλες οι αληθινές ρήξεις έχουν ως πηγή τους τις εννοιακές ρήξεις. Στη βάση της φιλοσοφικής πίστης στην δύναμη των εννοιών να φτιάξουν ή να καταστρέψουν τον κόσμο, μπορούν παρομοίως να φαντάζονται ότι κάποιο άτομο “κατάργησε το χάσμα της ζωής” “καταργώντας” έννοιες με τον έναν ή τον άλλον τρόπο.”
[…]
file9085 - Copy
Στη δεκαετία του 1980, μοιάζει να γινόμαστε μάρτυρες μιας αναβίωσης του “αληθινού” σοσιαλισμού. Ο νέος “αληθινός” σοσιαλισμός (ΝΑΣ), ο οποίος υπερηφανεύεται για την απόρριψη του μαρξιστικού “οικονομισμού” και του “ταξικού αναγωγισμού”, έχει ουσιαστικά εξοβελίσει την τάξη και την ταξική πάλη από το σοσιαλιστικό εγχείρημα.Το πιο βασικό χαρακτηριστικό αυτού του ρεύματος είναι η αυτονόμηση της ιδεολογίας και της πολιτικής από κάθε κοινωνική βάση. […] Ο ΝΑΣ προτείνει ότι, επειδή δεν υπάρχει αναγκαστικός συσχετισμός ανάμεσα στην οικονομία και την πολιτική, η εργατική τάξη δεν μπορεί να έχει προνομιακή θέση στην πάλη για τον σοσιαλισμό. Αντί για αυτό, ένα σοσιαλιστικό κίνημα μπορεί να δομηθεί με ιδεολογικά και πολιτικά μέσα τα οποία είναι σχετικά (απόλυτα;) αυτόνομα από τις οικονομικές ταξικές συνθήκες, και θα έχει ως κινητήριο δύναμη όχι τα χονδροειδή υλικά συμφέροντα της τάξης αλλά τη λογική έκκληση στα “οικουμενικά ανθρώπινα αγαθά” και την λογική υφή της σοσιαλιστικής τάξης πραγμάτων. Αυτά τα θεωρητικά μέσα ουσιαστικά εξοβελίζουν την εργατική τάξη από τον πυρήνα του σοσιαλιστικού εγχειρήματος και εκτοπίζουν τους ταξικούς ανταγωνισμούς δια μέσω ιδεολογικών ρηγμάτων ή “λογοθετικών πρακτικών.”
600full-judith-butler - Copy

[…]

Σε μεγάλο βαθμό, ο ΝΑΣ μπορεί να ταυτιστεί με αυτό που αποκλήθηκε “νέος ρεβιζιονισμός”, αλλά πρέπει να γίνουν διακρίσεις, έστω απλά και μόνο για να ξεχωρίσουν αυτοί οι “νέοι ρεβιζιονιστές” που υποστηρίζουν τις πολιτικές τους απόψεις με περίπλοκες θεωρητικές διατυπώσεις οι οποίες, αν και καμώνονται πως είναι μέρη της μαρξιστικής παράδοσης, ωστόσο εκπροσωπούν θεμελιώδεις αποκλίσεις από αυτή και ακόμα και μια απόρριψη των θεμελιακών της παραδοχών. Σε γενικές γραμμές, ο “νέος ρεβιζιονισμός” εκπροσωπεί ένα “φάσμα σκέψης” με ορισμένες κοινές πολιτικές αρχές. Αυτές περιλαμβάνουν πιο χαρακτηριστικά την απόρριψη της πρωταρχικότητας της ταξικής πολιτικής, για χάρη των “δημοκρατικών αγώνων”, κυρίως όπως αυτοί διεξάγονται από τα “νέα κοινωνικά κινήματα.”[…] Θα μπορούσε ίσως να προταθεί ακόμα και ότι μοιάζει να υπάρχει ένας άμεσος συσχετισμός ανάμεσα στο εύρος της δεξιάς στροφής [στον “νέο ρεβιζιονισμό”] και στον βαθμό θεωρητικής επεξεργασίας και πολυπλοκότητας, για να μη μιλήσουμε για πόζα και συσκοτισμό.

41E9F1VMSXL._SL500_AA300_ - Copy
[…]
Η αφαίρεση της τάξης από το σοσιαλιστικό εγχείρημα εκπροσωπεί όχι απλώς έναν επανακαθορισμό των σοσιαλιστικών στόχων, η οποίοι δεν μπορούν πια να ταυτιστούν με την κατάργηση της τάξης, αλλά και μια απόρριψη της υλιστικής ανάλυσης των κοινωνικών και ιστορικών διαδικασιών. […] Έτσι, ο ΝΑΣ προϋποθέτει κοινωνικές δυνάμεις που δεν εδράζονται στις συγκεκριμένες συνθήκες της υλικής ζωής, και συλλογικά υποκείμενα των οποίων οι επικλήσεις στρατηγικής ισχύος και ικανότητας για δράση δεν έχουν καμία βάση στην κοινωνική οργάνωση της κοινωνικής ζωής. […]Η θεωρητική τάση να αυτονομηθεί η ιδεολογία και η πολιτική είναι, στην πιο ακραία της μορφή, κάτι που συνδέεται με την μετατόπιση προς την εδραίωση της γλώσσας ή των “λογοθετικών πρακτικών” ως κύριας αρχής της κοινωνικής ζωής, και τη σύγκλιση ορισμένων “μεταμαρξιστικών” ρευμάτων με τον μεταδομισμό, την τέλεια αποσύνδεση της ιδεολογίας και της συνείδησης από οποιαδήποτε κοινωνική και ιστορική βάση.[…]
Α2 - Copy
Το αντιπροσωπευτικό υποκείμενο του εγχειρήματος του ΝΑΣ, λοιπόν, φαίνεται να είναι μια ευρέως συλλαμβανόμενη και χαλαρή συλλογικότητα, μια λαϊκή συμμαχία, η οποία δεν έχει καμία διακριτή ταυτότητα εκτός από αυτή που αντλεί από μια αυτόνομη ιδεολογία, μια ιδεολογία της οποίας οι πηγές είναι οι ίδιες αδήλωτες. […] Πιο συγκεκριμένα, οι διανοούμενοι τείνουν να παίζουν έναν πολύ εξέχοντα ρόλο. Σε κάποιες περιπτώσεις, η πρωταρχικότητα των διανοουμένων τείνει να γίνει μάλλον ρητή· αλλά μπορούμε να ισχυριστούμε ότι ακόμα και όταν δεν είναι, το εγχείρημα του ΝΑΣ αποδίδει αναπόφευκτα στους διανοούμενους έναν πρωταρχικό ρόλο στο σοσιαλιστικό εγχείρημα, στον βαθμό που βασίζεται σ’ αυτούς για να επιτελέσει ένα καθήκον όχι μικρότερο από την κατασκευή “κοινωνικών δραστών” μέσω της ιδεολογίας ή των λογοθετικών πρακτικών. Στην περίπτωση αυτή, η άμορφη μάζα που συνιστά τον κύριο όγκο του “λαού” παραμένει στερημένη από συλλογική ταυτότητα, εκτός από αυτή που παραλαμβάνει από τους διανοητικούς της ηγέτες, τους φορείς των λογοθετικών πρακτικών.
p.txt - Copy

[…]

Στο πιο συντηρητικό σενάριο, οι ΝΑΣ μοιράζονται τουλάχιστο μια κοινή υπόθεση: η εργατική τάξη δεν έχει προνομιακή θέση στην πάλη για τον σοσιαλισμό, εφόσον η ταξική της θέση δεν δημιουργεί σοσιαλιστική πολιτική ούτε πιο φυσικά ούτε πιο αυθόρμητα από οποιαδήποτε άλλη τάξη. μερικοί όμως θα πήγαιναν ακόμα πιο μακριά: η εργατική τάξη –ή η “παραδοσιακή” εργατική τάξη– είναι στην πραγματικότητα λιγότερο πιθανό να παράξει σοσιαλιστική πολιτική από ό,τι άλλες τάξεις. Όχι απλά δεν είναι αναγκαίο η εργατική τάξη να είναι επαναστατική, αλλά ο βασικός της χαρακτήρας είναι να είναι αντεπαναστατική, “ρεφορμιστική”, “οικονομίστικη”.

[…]

Οι άνθρωποι λοιπόν είναι πιο ανοιχτοί στην σοσιαλιστική πολιτική όσο περισσότερο έχουν αυτονομία από τις υλικές συνθήκες και άρα όσο μεγαλύτερη είναι η ικανότητά τους να ανταποκρίνονται σε έλλογους, οικουμενικού χαρακτήρα στόχους. Αυτό που καθιστά την εργατική τάξη λιγότερο κατάλληλη ως πληθυσμιακή βάση για την σοσιαλιστική πολιτική, λοιπόν, δεν είναι απλά ότι τα υλικά ταξικά της συμφέροντα έχουν την τάση να παράγουν “οικονομίστικη” ή “ρεφορμιστική” πολιτική, αλλά μάλλον το ίδιο το γεγονός ότι η εργατική τάξη έχει καν υλικά συμφέροντα. […]

4f6b0a300a38a2be1cb4afb08e2a1249e7551e20 - Copy
Αυτός λοιπόν είναι ο νέος “αληθινός” σοσιαλισμός. Είναι περιττό να πούμε ότι υπάρχουν πολλά σ’ αυτόν που δεν είναι καθόλου νέα. Σε μεγάλο βαθμό, είναι απλώς μια επανάληψη τετριμμένων και ξεφτισμένων σοσιαλδημοκρατικών δογμάτων. Η ιδέα πως η καπιταλιστική δημοκρατία χρειάζεται απλώς να “επεκταθεί” για να παράξει τον σοσιαλισμό, ή ότι ο σοσιαλισμός εκπροσωπεί ένα ανώτερο ιδανικό της ζωής που μπορεί να είναι ελκυστικό για όλους τους ορθά σκεπτόμενους ανθρώπους ανεξάρτητα από την τάξη τους, θα ήταν, για παράδειγμα, πολύ καλοδεχούμενη για τον Ramsay MacDonald, ή ακόμα και με τον Τζον Στούαρτ Μιλλ. Αυτό που είναι καινούργιο στον ΝΑΣ είναι πως οι υποστηρικτές του επιμένουν ότι εργάζονται πάνω στην παράδοση είτε του Μαρξισμού, είτε κάποιου είδους συνέχειάς του (“μετα-μαρξισμός”). Ακόμα και αυτοί –όπως οι Ερνέστο Λακλάου και Σαντάλ Μουφ– που έχουν μετακινηθεί πιο αμετάκλητα προς το δεξιό άκρο του φάσματος του ΝΑΣ συνεχίζουν να επικαλούνται τον Μαρξισμό ως μια από τις βασικές τους συγκροτητικές παραδόσεις, και αυτό που κάνουν ως απλή “συρρίκνωση των υπερβολών και της περιοχής ισχύος της μαρξιστικής θεωρίας…”

Profuso

Ω, πύλες του παραδείσου!

Be first to comment