A. Gramsci – Ούτε φασισμός, ούτε φιλελευθερισμός: Σοβιετισμός!

Antonio Gramsci
Ούτε φασισμός, ούτε φιλελευθερισμός: Σοβιετισμός!
L’Unità, 7 Οκτώβρη 1924

[…] Στο κίνημα της αντίστασης στον φασισμό, το σημαντικότερο κομμάτι πέρασε στο Φιλελεύθερο Κόμμα γιατί ο σχηματισμός δεν έχει κανένα άλλο πρόγραμμα να αντιπαραθέσει στο φασισμό απ’ το παλιό, Φιλελεύθερο πρόγραμμα της κοινοβουλευτικής αστικής δημοκρατίας, της επιστροφής στο Σύνταγμα, στην νομιμότητα, στην δημοκρατία. […] Σύμφωνα με την σύνοδο του Φιλελεύθερου Κόμματος, ο ιταλικός λαός αντιμετωπίζει μια επιλογή: είτε φασισμός είτε φιλελευθερισμός· είτε κυβέρνηση της αιματηρής δικτατορίας Μουσολίνι, είτε κυβέρνηση Slandri, Gioliotti, Amendola, Turati, don Sturzo, ή Vella που θα τείνει προς την επανίδρυση της παλιάς καλής φιλελεύθερης δημοκρατίας, κάτω απ’ τη μάσκα της οποίας η αστική τάξη θα συνεχίσει να ασκεί τον εκμεταλλευτικό της ρόλο.

Ο εργάτης, ο αγρότης, που έχει για χρόνια μισήσει τον φασισμό που τον καταπιέζει, θεωρεί απαραίτητο, για να τον ανατρέψει, να γίνει σύμμαχος της φιλελεύθερης μπουρζουαζίας, να υποστηρίξει αυτούς που στο παρελθόν, όταν είχαν την εξουσία, υποστήριξαν και όπλισαν τον φασισμό ενάντια στους εργάτες και τους αγρότες, και που πριν λίγους μήνες μόλις δημιούργησαν μέτωπο με τον φασισμό και μοιράστηκαν την ευθύνη των εγκλημάτων του. Έτσι τίθεται το ερώτημα της εξάλειψης του φασισμού; Όχι! Η εξάλειψη του φασισμού πρέπει να είναι η εξάλειψη της μπουρζουαζίας που τον δημιούργησε.

Όταν το Κομμουνιστικό Κόμμα, τις μέρες μετά τη δολοφονία του Matteoti, κυκλοφόρησε το σύνθημα: “Κάτω η κυβέρνηση των δολοφόνων! Διάλυση των Φασιστών Παραστρατιωτικών!” δεν θεώρησε ότι η κυβέρνηση δολοφόνων θα πρεπε να αντικατασταθεί από μια κυβέρνηση που με όλες της τις πολιτικές άνοιξε το δρόμο στους δολοφόνους και τους όπλισε. Δεν θεώρησε ποτέ ότι οι Giolitti, Nitti, και Amendola, που βρίσκονταν στην εξουσία όταν δημιουργήθηκαν οι φασιστικές παραστρατιωτικές δυνάμεις, θα ήταν ικανοί να αφοπλίσουν τις δυνάμεις αυτές, τις οποίες είχαν αντιμετωπίσει προνομιακά και είχαν οπλίσει ενάντια στην εργατική τάξη.

Όταν διατύπωνε το σύνθημά του, το κόμμα μας δεν είχε στόχο να αντικαταστήσει τον φασισμό που κατέρρεε με τον παλιό φιλελευθερισμό, του οποίου η απεχθής αποτυχία και οριστική εξάλειψη σηματοδοτήθηκε από την Πορεία στη Ρώμη. Το Κομμουνιστικό Κόμμα, απ’ την αρχή της κρίσης του φασισμού, βεβαίωσε πως η εργατική τάξη και οι αγρότες πρέπει να γίνουν οι νεκροθάφτες αυτών που βρίσκονται στην εξουσία, και να τους διαδεχτούν σ’ αυτή.

Η δράση της μάζας των βιομηχανικών προλεταρίων και των αγροτών είναι απαραίτητη για την ήττα του φασισμού, για τον ταξικό αγώνα με όλες του τις συνέπειες. Αναμφίβολα, το προλεταριάτο πρέπει να χρησιμοποιήσει τις αντιφάσεις και τους ανταγωνισμούς που αναπτύχθηκαν μέσα στη μπουρζουαζία και την μικροαστική τάξη στα πλαίσια της πάλης ενάντια στον φασισμό. Αλλά χωρίς άμεση δράση δεν μπορεί ποτέ να ανατραπεί ο φασισμός. Το να θέτεις το πρόβλημα με αυτό τον τρόπο θα σήμαινε, ταυτόχρονα, το να θέτεις το ερώτημα της διαδοχής του φασισμού. Με την ήττα του φασισμού απ’ τη δράση των εργατικών και αγροτικών μαζών, ο φιλελευθερισμός δεν θα ‘χει μερίδιο στη διαδοχή. Το δικαίωμα αυτό ανήκει στην κυβέρνηση των εργατών και των αγροτών που θα είναι ικανή και θα έχει την ειλικρινή αποφασιστικότητα να αφοπλίσει τις φασιστικές παραστρατιωτικές δυνάμεις, να οπλίσει την εργατική τάξη και τους αγρότες.

Πλέον, είναι ζήτημα άλλου πράγματος από ότι της επιστροφής στο Σύνταγμα, στη δημοκρατία και τον φιλελευθερισμό. Αυτές είναι εύηχες λέξεις που χρησιμοποιεί η μπουρζουαζία για να εξαπατήσει τους εργάτες της πόλης και της επαρχίας ώστε να εμποδίσει την κρίση απ’ το να πάρει τον πραγματικό της χαρακτήρα, δηλαδή, την εκδίκηση των εργατών και των αγροτών ενάντια στον φασισμό που τους καταπίεσε και ενάντια στον φιλελευθερισμό που τους εξαπάτησε, και ο οποίος μόλις πριν λίγους μήνες συνεργάστηκε ή αναζήτησε να συνεργαστεί (D’Aragona, Baldesi, κλπ) με τον Μουσολίνι.

Η ιταλική κρίση μπορεί να λυθεί μόνο με τη δράση των εργαζόμενων μαζών. Δεν υπάρχει καμία πιθανότητα να εξαλειφθεί ο φασισμός στο επίπεδο της κοινοβουλευτικής ίντριγκας· μόνο συμβιβασμός θα προκύψει, που θα αφήσει την μπουρζουαζία στην εξουσία με τον ένοπλο φασισμό στην υπηρεσία της. Ο φιλελευθερισμός, ακόμα κι αν έχει εμβολιαστεί με τις ορμόνες της μεταρρυθμιστικής μαϊμούς, είναι αδύναμος. Ανήκει στο παρελθόν.

[…] Σήμερα, το Κομμουνιστικό Κόμμα είναι το μόνο που επαναλαμβάνει αυτή την αλήθεια στο προλεταριάτο. Η επιρροή του αυξάνεται, η οργάνωσή του αναπτύσσεται, όμως η πλειοψηφία των εργατών και αγροτών, που έχει συρθεί από την Συνομοσπονδία Εργαζομένων και το Μαξιμαλιστικό Κόμμα […] δεν έχει ακόμα ξαναποκτήσει την ταξική της συνείδηση, δεν έχει κατανοήσει ότι η εργατική και αγροτική τάξη είναι ο βασικός παράγοντας στην κρίση γιατί έχει μεγάλο αριθμητικό μέγεθος, καθώς και την μεγάλη δύναμη της νεολαίας. Αν δεν θέλει να εξαπατά τον εαυτό του [το Κομμουνιστικό Κόμμα] πρέπει να δράσει στο επίπεδο της ταξικής πάλης ως αυτόνομη δύναμη, που σύντομα θα γίνει καθοριστική, και όχι στο επίπεδο της ταξικής συνεργασίας, για να μην κάνει τίποτα καλύτερο απ’ το να αλλάξει τη μάσκα της ιταλικής μπουρζουαζίας.

[…] Τη στιγμή του κλεισίματος της Φιλελεύθερης Συνόδου, η οποία αναζητά και πάλι να κερδίσει τους εργάτες, οι εργάτες και οι αγρότες, απ’ το ένα άκρο της Ιταλίας στο άλλο, απαντούν στην άδεια τους φλυαρία με το εξής: Ούτε Φασισμός, ούτε Φιλελευθερισμός: Σοβιετισμός!

Πηγή: Lenin Reloaded

Profuso

Ω, πύλες του παραδείσου!

8 Comments

  • Reply May 11, 2014

    Βαγγέλης

    Ούτε φασισμός, ούτε φιλελευθερισμός, ούτε σοβιετισμός: Ελευθεριακός Κομμουνισμός

    • Reply May 11, 2014

      Weapons of Class Destruction (WCD)

      άλλο φρούτο και τούτο, υπάρχει δηλαδή και δικτατορικός κομμουνισμός? Για εξήγα…

      • Reply May 11, 2014

        Βαγγέλης

        Βρίσκω το σοβιετικό μοντέλο κουμουνισμού ανελεύθερο σύντροφε. Η ισχυρή κεντρική εξουσία που ελέγχει κάθε πτυχή της κοινωνίας, η δικτατορία του προλεταριάτου που κατάντησε μια δικτατορία των μπολσεβίκων, ο ρωσικός ιμπεριαλισμός μέσα στα πλαίσια της ΕΣΣΔ δεν είναι για μένα κουμμουνισμός. Πως μπορεί ένα όραμα για ελευθερία, ισότητα και μια ζωή με νόημα και ποιότητα να μεταφράζεται σε αυστηρή πειθαρχία στην ιεραρχία, λογοκρισία και καταδίωξη των αντιφρονούντων, πολιτικές που εφαρμόζονται από τους πάνω χωρίς να ενδιαφέρονται για το αντίκτυπο πάνω στον λαό, κατάληψη και έλεγχος με την βία τεράστιων περιοχών. Εγώ απλά ήθελα να πώ πως η ΕΣΣΔ δεν είχε καμμιά σχέση με τον κουμουνισμό και στο τέλος ήταν ένα απολυταρχικό κράτος σε μεγάλο βαθμό. Έχω επίσης στον νου μου την συντριβή από τους σοβιετικούς της επανάσταση της Κροστάνδης και την εξολόθρευση του κινήματος του Νεστώρ Μαχνό. Αντιδιαστέλλω τον κουμουνισμό της ΕΣΣΔ με το κίνημα των ισπανών αναρχικών του 1936. Κουμουνισμός για μένα είναι η αυτοδιάθεση του εργάτη και του ανθρώπου, η δύναμη να αποφασίζει ο ίδιος για τα πράματα που τον αφορούν χωρίς μεσάζοντες(κυβέρνηση, κεντρική εξουσία, μέλη των συνδικάτων ή του κόμματος κτλ). Και τελικά για μένα κουμουνισμός δεν σημαίνει μόνο καταστροφή του καπιταλισμού αλλά και των σχέσεων εξουσίας(κράτος).

        • Reply May 12, 2014

          Profuso

          Ξέρεις, και μεις μεγαλώσαμε με αυτήν την αφήγηση για την ΕΣΣΔ, που την ασπάζονται και οι αναρχικοί, που είναι ουσιαστικά η αφήγηση της αστικής ιδεολογίας και της CIA. Όσες επαναστάσεις νικούν και επικρατούν για χρόνια, δεκαετίες, (ΕΣΣΔ, Κούβα) βαφτίζονται ”ολοκληρωτισμός”, αυταρχικότητα, κόκκινος φασισμός, κτλ κτλ. Αυτό είναι πολύ βολικό. Είναι πολύ βολικό η άμυνα απέναντι στις τεράστιες δυνάμεις αυτών που θέλουν να καταπνίξουν μια κομμουνιστική επανάσταση, η πάλη απέναντι στην αντεπανάσταση, να βαφτίζεται ”καταδιώξη αντιφρονούντων”, ”τρομοκρατία” κτλ. Αν ο Ισπανικός λαός νικούσε τον Φράνκο, αν η Παρισινή Κομούνα νικούσε και επικρατούσε, δεν θα έμεναν στην ιστορία σαν ρομαντικές στιγμές ήττας (έτσι μπορούν να χωνευτούν από όλους τους ”αριστερούς” ακόμα και τους φιλελέυθερους), αλλά σαν αιμοσταγή, αυταρχικά καθεστώτα (πιστεύεις ότι οι τόσες εκκλησίες που έκαψαν και οι παπάδες που εκτέλεσαν οι αναρχικοί στην Ισπανία θα περνούσαν στην καπιταλιστική προπαγάνδα σαν επαναστατικές στιγμές του καταπιεσμένου λαού ή σαν ”γενοκτονίες”, ”σφαγές” κτλ; Επίσης αν κάποιος μελετήσει προσεκτικά το CNT του ’36 θα δει ότι είχε μια πολύ λενινιστική δομή,και μόνο με αυτό τον τρόπο έφτασε να γίνει τόσο ισχυρό. Ή νομίζεις ότι για κάθε απόφαση που έπαιρνε καθημερινά ψηφίζανε όλα τα εκατομμύρια; Προφανώς όχι.)
          Γιατί; γιατί μια επανάσταση δεν μπορεί να επικρατήσει αν δεν νικήσει τους αντιπάλους τους οι οποίοι μάλιστα πάντα πρώτοι παίρνουνε τα όπλα για να πνίξουν στο αίμα την εργατική τάξη (Στην Οκτωβριανή επανάσταση δεκάδες χώρες έστειλαν στρατό να την καταπνίξει). Αυτό σημαίνει ”δικτατορία του προλεταριάτου”. Δεν ήταν όλα μέλι-γάλα στην ΕΣΣΔ. Αλλά η κριτική των κομμουνιστών δεν είναι απέναντι της, αλλά πλάι της, και είναι άλλου είδους κριτική. Η ΕΣΣΔ έκανε άλματα σε πολλούς τομείς. Υπήρχαν δεκαετίες στις οποίες το βιoτικό επίπεδο ήταν ψηλότερο από αυτό των ΗΠΑ, και σίγουρα πολύ καλύτερο από το σημερινό της Ρωσσίας. Και για αυτό έχει μείνει στην μνήμη της συντριπτικής πλειοψηφίας αυτών που την έζησαν σαν θετικό βήμα (αυτό δείχνει μια πρόσφατη δημοσκόπηση, αυτό δείχνει και ο τρόπος με τον οποίο ο Πούτιν χρησιμοποιεί/καπηλεύεται αυτό το παρελθόν για να αντλήσει νομιμοποίηση από τον λαό). Μάλιστα, ακόμα και στην σημερινή ανατολική Γερμανία, η πλειοψηφία δηλώνει ότι προτιμάει το παλιό σοσιαλιστικό σύστημα της ΛΓΔ.)

          • May 12, 2014

            Βαγγέλης

            Σύντροφε σέβομαι τις απόψεις σου αλλά επέτρεψε μου να διαφωνώ σε κάποια σημεία. Η ιστορία υπάρχει καταγραμμένη, η αλήθεια είναι μία και όχι πολλές, το μόνο που διαφέρει είναι η οπτική γωνία και τα φίλτρα που καμιά φορά βάζουμε. Το ότι η ΕΣΣΔ ήταν ένα απολυταρχικό κράτος είναι αυταπόδεικτο. Ήταν καλύτερη από οποιοδήποτε σύγχρονο νεοφιλελεύθερο καπιταλιστικό μόρφωμα? Πολύ πιθανόν. Είναι όμως η μορφή που είχε ο σοσιαλισμός στην ΕΣΣΔ ο στόχος μας σήμερα σαν αριστεροί? Δεν θέλουμε κάτι καλύτερο και ουσιαστικότερο?
            Μπορεί η αυστηρή ιεραρχία, η απόλυτη υπακοή στην κομματική εξουσία, η σιδηρά πυγμή, η σκληρότητα να επιφέρουν άμεσα αποτελέσματα σε μια επανάσταση ή ένα κίνημα αλλά τι παρακαταθήκη αφήνουν για το μέλλον? Θα θυσίαζες τις αξίες της απόλυτης και ανόθευτης ελευθερίας και της χειραφέτησης του ατόμου απλά για να πετύχεις ένα σκοπό? Δεν είμαι κανένας ηθικολόγος αλλά δεν υπάρχει ηθική στην επανάσταση?
            Η κριτική απέναντι στην ΕΣΣΔ δεν είναι αποκλειστικά και μόνο καπιταλιστική προπαγάνδα. Η ιστορία αδερφέ μου είναι επιστήμη και ένας σοβαρός μελετητής μπορεί να βρει μέσα από την έρευνα την αντικειμενική αλήθεια πίσω από πολλά θέματα. Το να αμφισβητείς την ιστορία είναι το ίδιο με το να αμφισβητείς οποιαδήποτε άλλη επιστήμη για τα πορίσματα της.
            Για μια αριστερή κριτική της ΕΣΣΔ(και γενικά της παραδοσιακής λενινιστικής-μαρξιστικής προσέγγισης του σοσιαλισμού) θα σου πρότεινα να διάβαζες Καστοριάδη θα τον βρεις εξαιρετικά ενδιαφέροντα. Επίσης για το θέμα της ισπανικής επανάστασης πολύ περιεκτικός είναι ο Μπούκτσιν Μ.(”Οι Ισπανοί αναρχικοί τα ηρωικά χρόνια”).
            Με συντροφικούς χαιρετισμούς

          • May 13, 2014

            Profuso

            Ναι, η ιστορική αλήθεια είναι μια, αλλά εκεί ξεκινάει όλη η κουβέντα. Γιατί αυτούς που ένας ιστορικός αποκαλεί ”τρομοκράτες”, άλλος ιστορικός αποκαλεί ”αγωνιστές”.
            Καλώς κακώς, τον Καστοριάδη τον έχουμε ξεφυλλίσει και διαβάσει την κάθε του σελίδα στο παρελθόν. Ευτυχώς δεν μας απέτρεψε από το να διαβάσουμε μετά Μαρξ και Λένιν (και Χέγκελ) και να διαπιστώσουμε πόσο λάθος (σε σημείο χυδαιότητας) έκανε σε πάρα πολλά πράγματα και πόσο υπερεκτιμημένος ήταν, όσο μεγάλο μυαλό και έξυπνη πέννα που όντως ήταν. Δεν τον θεωρώ κριτική από αριστερά στην ΕΣΣΔ. Το θεώρημα του ”ολοκληρωτισμού” είναι πολύ ανεπαρκής και βάζει νερό στην θεωρία των άκρων αθωόώνοντας τον καπιταλισμό για την γέννηση του φασισμού. Στο λέω επειδή και μεις δεν γεννηθήκαμε μαρξιστές, περάσαμε από πολλά ρεύματα.
            Τεράστια ζητήματα βεβαίως αυτά, δεν θα τα λύσουμε με μια συζήτηση. Χαιρετίσματα.

          • May 14, 2014

            Βαγγέλης

            Ότι και να λέει ο κάθε ιστορικός για κάποιο θέμα (και φυσικά η άποψη του θα έχει μια συγκεκριμένη απόχρωση σύμφωνα με την ιδιοσυγκρασία του) η αλήθεια μπορεί να βρεθεί. Το ζήτημα είναι να μελετούμε όλες τις απόψεις χωρίς φόβο και πάθος και με κριτική διάθεση.
            Θα το εκτιμούσα ιδιαίτερα αν μπορούσες να διευκρινίσεις τον λόγο που θεωρείς την κριτική του Καστοριάδη χυδαία.
            Η θεωρία των δυο άκρων είναι αισχρή λασπολογία και φυσικά δεν εξισώνω τον φασισμό(ο οποίος σίγουρα είναι τέκνο του καπιταλισμού) με την αριστερά. Απλά για μένα ίσως η ΕΣΣΔ να μην είναι παράδειγμα ενός επιτυχημένου σοσιαλιστικού μοντέλου.
            Υπάρχουν πολλές απόψεις και πολλά ρεύματα στην αριστερά. Το θέμα είναι να μην αγκιστρώνεσαι σε ένα από αυτά με θρησκευτική πίστη θεωρώντας ότι ξεφεύγει από το δόγμα αυτών των πεποιθήσεων αίρεση.
            Ευχαριστώ για τον χρόνο σου

          • May 14, 2014

            Weapons of Class Destruction (WCD)

            Συμφωνώ με την άποψη να μην αγκιστρώνεσαι σε ένα ρεύμα με θρησκευτική πίστη. Διότι η μόνη άρνηση στον επιστημονικό σοσιαλισμό έρχεται ακριβώς από αυτή τη θρησκευτική πίστη για κάποιες μεταφυσικές αξίες και έννοιες. Είναι σημαντικό να ξέρουμε καλά τι κριτικάρουμε και μετά να το απορρίπτουμε. Αυτή είναι μια γενική τάση, ίσως σημείο και των καιρών, ότι νέοι κυρίως κριτικάρουν χωρίς να γνωρίζουν τις θέσεις τις οποίες κριτικάρουν. Οποιοσδήποτε ξεκινάει με ενστικτωδη απόρριψη του συστήματος πρέπει να βρεί και μια εναλλακτική εξήγηση. Αυτή η εναλλακτική εξήγηση φαίνεται να δένει πολύ καλύτερα στον μαρξισμό-λενινισμό. Στην δική μου περίπτωση, αφού πέρασα από χίλιες δυό τάσεις, κατέληξα στον επιστημονικό σοσιαλισμό. Είναι θεωρώ η μόνη “τάση” που δεν δένεται με θρησκευτική ευλάβεια πάνω σε οτιδήποτε μεταφυσικό, εξού και η προσφώνηση του Γκράμσι στον διαλεκτικό υλισμό, ώς φιλοσοφία της πράξης. Ο μόνος τρόπος να αποδείξει ο άνθρωπος το αληθινό από το ψεύτικο δεν είναι με σχολαστικισμούς αλλά με την απόδειξη που μπορεί να προσφέρει στην υλική πραγματικότητα. Τώρα στο θέμα της ιστορίας, καλό θα ήταν να ξέρουμε να κάνουμε μια διεξοδική ανάλυση για το πόσο σωστές είναι οι πηγές που διαβάζουμε, ιδιαίτερα σε θέματα τα οποία ενδέχεται να αλλάξουν την στάση κάποιου απέναντι σε ένα ρεύμα. Κατά την άποψή μου, η ψυχροπολεμική προπαγάνδα της Αμερικής έχει καταφέρει να κερδίσει στο επίπεδο του ιστορικού αναθεωρητισμού, με τα αποτελέσματα να αρχίζουν να φαίνονται. Η ακροδεξιά είναι πρώτο νούμερο πίστα στην Ευρώπη. Για το θέμα Καστοριάδη, είσαι τυχερός διότι τα πλείστα μέλη της Αγκάρρας τον έχουν μελετήσει διεξοδικά, και ίσως γράψουμε κάτι γι αυτόν στο μέλλον. Προς το παρόν, στην Κύπρο δεν εμφανίστηκε η ανάγκη να το κάνουμε μέχρι τώρα.

Leave a Reply